User Tools


Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

wiki:ms-iolr-taylor-1842:ms-iolr-taylor-1842-01 [2026/08/18 00:24] – created - external edit 127.0.0.1wiki:ms-iolr-taylor-1842:ms-iolr-taylor-1842-01 [2026/09/19 21:45] (current) – removed - external edit (Unknown date) 127.0.0.1
Line 1: Line 1:
-<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> 
-  <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> 
-    <fileDesc> 
-      <titleStmt> 
-        <title>Transcription of MS London IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646) Ḍalhaṇa on the Suśrutasaṃhitā, Sūtrasthāna</title> 
-      </titleStmt> 
-      <publicationStmt> 
-        <p>Suśruta project, University of Alberta</p> 
-      </publicationStmt> 
- 
-      <sourceDesc> 
-        <msDesc> 
-          <msIdentifier> 
-            <placeName> 
-              <settlement>London</settlement> 
-              <country>United Kingdom</country> 
-            </placeName> 
-            <institution>British Library</institution> 
-            <idno>IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646)</idno> 
-            <idno type="siglum">L1</idno> 
-          </msIdentifier> 
- 
-          <msContents> 
-            <summary>A manuscript with a final verse mentioning a  
-                <title>Pāṭhaśuddhi</title> by Candraṭa but which seems mainly to be Ḍalhaṇa's 
-              commentary, <title>Nibandhasaṅgraha</title>.</summary> 
-            <msItem defective="true" n="1"> 
-              <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete --> 
-              <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author> 
-              <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>               
-              <title type="commentary" xml:lang="sa">Nibandhasaṅgraha</title> 
-              <author role="author" xml:lang="sa">Ḍalhaṇa</author> 
-              <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples --> 
-              <textLang mainLang="sa-Deva">Sanskrit in Devanagari script.</textLang> 
-              <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. --> 
-            </msItem> 
-          </msContents> 
- 
-          <physDesc> 
-            <objectDesc form="folia"> 
-              <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. --> 
-              <supportDesc material="paper" 
-                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc> 
-            </objectDesc> 
-            <scriptDesc> 
-              <scriptNote>Devanagari</scriptNote> 
-              <!--       <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa" 
-                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign> 
-                                not distinguished.</scriptNote>--> 
-            </scriptDesc> 
-          </physDesc> 
- 
-          <history> 
-            <origin> 
-              <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. --> 
-              <origPlace xml:lang="en">unknown</origPlace> 
-            </origin> 
-            <provenance>[record of ownership]</provenance> 
-            <acquisition>[how it was acquired]</acquisition> 
-          </history> 
-        </msDesc> 
-      </sourceDesc> 
-    </fileDesc> 
-    <revisionDesc> 
-      <change when="2023-04-19" who="Dominik Wujastyk"> Started the file.</change> 
-      <change when="2024-02-04" who="Harshal Bhatt">Added 1.12</change> 
-      <change when="2024-06-30" who="Dominik Wujastyk">General edits, word-breaks and 
-        formatting.</change> 
- 
-      <change when="2026-08-17" who="Dominik Wujastyk">Changed the title, since we now know this isn't a work of Candraṭa.</change> 
-      <change when="2026-08-17" who="Dominik Wujastyk">Reformatted milestones as pagebreaks.</change> 
- 
-    </revisionDesc> 
-  </teiHeader> 
- 
-  <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva"> 
- 
-    <body> 
-      <div n="1" type="sthāna"> 
- 
-        <div n="12" type="adhyāya"> 
- 
-          <!--          Marginal notes do not include the full commentary of Ḍalhaṇa. Those are loose sentences from Ḍalhaṇa's commentary. --> 
-          <head>Transcription of MS London BL IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646), 
-            supporting the <title>Suśrutapāṭhaśuddhi</title> of Candraṭa and 
-            the <title>Nibandhasaṅgraha</title> of Ḍalhaṇa</head> 
-           
-          <head>Adhyāya 1.12</head> 
-           
-        
- 
-          <pb ana="IOL San 2646 (Eggeling) - 139" type="jpeg"/> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.1"> 
-            <label>Commentary on 1.12.1</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold"> || athāto 'gnikarmavidhim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.1" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.1</label> 
-            <caesura/> 
-             || agninā kṛtvā yat karma agneḥ saṃvadhi vā yat ka<lb n="2"/>rma tad 
-            agnikarma || tasya vidhivividhānaṃ || || tad yasminnadhyāye vidyate | taṃ 
-            vyākhyāsyāmaḥ || agnikarmī<lb n="3"/>yam ity anye paṭhaṃti || 
-            agnikarmādhikṛtyakṛto 'gnikarmīya iti vyākhyānayaṃti ca ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.2"/> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.3"> 
-            <label>Commentary on 1.12.3</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">agnikarma<lb n="4"/>mahātmyam āha || kṣārād agnir garīyān 
-              kriyāsu vyākhyātaḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.3" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.3</label> 
-            <caesura/> 
-             kṣārād guroḥ sakāśād agnir garīyān<lb n="5"/> gurutaraḥ || kutaḥ | punaḥ 
-            kṣārād agnir garīyān ity āha || kriyāsu karmasu || na tu guṇeṣu || <unclear 
-              extent="1" unit="syllable"/>guṇeṣu<lb n="6"/> punas 
-            tridoṣaghnachedyabhedyalekhyakaraṇādiṣu kṣāra eva pradhānaḥ || etena sve sve 
-            kṛtye dvayor api<lb n="7"/>prādhānyam uktaṃ || yathā dṛḍhaprahāritvenārjunāt 
-            karṇaḥ karṇād dūrāpātitvenārjunaḥ pradhānam iti ||<lb n="8"/> vyākhyāta iti 
-            kathita ity arthaḥ || pratijñātasya garīyas tv asya sādhakaṃ hetum āha || || 
-            tad dagdhānāṃ<lb n="9"/> rogāṇāṃm apunarbhavāt || tad dagdhām iti || 
-            agnidagdhānām apunarbhāvād iti || apunarbhāvas tu sā<pb n="139v"/>dhyānāṃ 
-            samyag dagdhānāṃ || etad viparyayetv agnidagdhasyāpi punar udbhavaḥ || anyetv 
-            anyā samādadhati || a<lb n="2"/>rbudādayo 'gninā samūlam unmūlitā 
-            mithyāhārādibhiḥ || punardoṣaprakopāt tat sthāna evā<lb n="3"/>nye jāyamānās 
-            tadvad upālabhyaṃte || hetvaṃtaraṃ samuccinvan āha || bheṣajaśastrakṣārair 
-            aśakyānāṃ tatsā<lb n="4"/>dhyatvāc ca || tat sādhyatvād agnisādhyatvād ity 
-            arthaḥ || anye svedaśastrakṣārair iti paṭhaṃti || tatrāyam <lb n="4"/> a<lb 
-              n="5"/>rthaḥ || bhagaṃdaryarśasādayaḥ pūrvaṃ svidyaṃte || paścāt teṣu 
-            śastram avacāryate || athavā svedagrahaṇaṃ bheṣa<lb n="6"/>jopalakṣaṇaṃ || 
-            bheṣajāśaktau <del>śaṃktau</del> śastrāvacāraṇaṃ || 
-            śastrāśaktāvaśeṣavyādhiśamanāya kṣā<lb n="7"/>raḥ || kṣārāśakte 'vagāḍhamūle 
-            vyādhāv agnir iti || aganyavacāraṇopakaraṇāni nidarśayann āha || <lb n="8" 
-            /></p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.4"> 
-            <label>Commentary on 1.12.4</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold"><unclear>athai</unclear>māni dahanopakaraṇāni || tad yathā || 
-              pippalyajāśakṛdgodaṃtaśaraśalākā 
-                <unclear>jaṃ<del>ā</del>bavauṣṭve</unclear>ta<lb n="9"/>taralauhāḥ 
-              kṣaudraguḍasnehāś ca || </hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.4" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.4</label> 
-            <caesura/> 
-             ajāśakṛchāgapurīṣaṃ || jāṃbavauṣṭhaṃ jaṃbūphalasadṛśamukhāgnā<pb n="140r" 
-            />kṛṣṇapāṣāṇaracitāvarttiḥ || itaralohāḥs tāmrarajatādayaḥ || teṣāṃ vikārā 
-            lauhāḥ || kṣaudraguḍasnehā<lb n="2"/>ś ceti || cakārāt 
-            sarjarasamadhūchiṭādayaḥ || agnyupakaraṇarāśitrayasya pratyekaṃ viṣayaṃ 
-              darśaya<lb n="3"/>nn āha || tatra 
-            pippalyajāśakṛdgodaṃtaśaraśalākāstvaggatānāṃ || tvaggatānām iti || 
-              vātakapha<lb n="4"/>kṛtānāṃ suptyādi vikārāṇāṃ || jāṃ<add 
-              place="left-margin">ba</add>vauṣṭhetaralauhāmāṃsagatānāṃ || māṃsagatānāṃ 
-              vātakaphaja<lb n="5"/>vikārāṇāṃ || kṣaudraguḍasnehāḥ 
-            śirāsnāyusaṃdhyasthigatānāṃ || atrāpi vātakaphasaṃbhūtānā<lb n="6"/>m iti 
-            bodhavyaṃ || nanu kāśyapena muninā sirādiṣv agnikarma pratiṣiddhaṃ || tathā ca 
-            tad vacanaṃ || na<lb n="7"/>sirāsnāyusaṃdhyasthi<unclear extent="1" 
-              unit="syllable"/>marmasv api kathaṃcana || daṃśasyotkarttanaṃ kāryaṃ dāho vā 
-            bhiṣajāgninā i<lb n="8"/>ti || iha tu sirādiṣv api agnikarmoktaṃ || itthaṃ ca 
-            śāstrāṃtaravirodhaḥ || tanna || atrāpi sirā<lb n="9"/> snāyusaṃdhyasthichedād 
-            raktātipravṛttau vyāpatpratīkāyāgnikarmoktaṃ || na punaḥ sirādigataro<pb 
-              n="140v"/>gochedanāya || yato māṃsadāhād eva sirādirogo chedo jāyata eva || 
-            tathā bhadraśaunakaḥ || tvaṅmāṃsa<lb n="2"/>saṃśrito vāyus tvagdāhenaiva 
-            śāmyati || māṃsadagdhena śāmyaṃti sirāsnāyvasthisaṃdhijā iti || ta<lb n="3" 
-            />sya kālaṃ sāpavādaṃ nirddiśann āha ||</p> 
- 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.5" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.5</label> 
-            <caesura/> 
-             || tatrāgnikarma sarvarttuṣu kuryād iti utsargaḥ || anyatra śaradgrī<lb n="4" 
-            />ṣmābhyām ity apavādaḥ || śaradgrīṣmayor apy avasthāyāṃ pravṛttim āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.5"> 
-            <label>Commentary on 1.12.5</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatrāpyātyayike 'gnikarmasā<lb n="5"/>dhye vyādhau 
-              tatpratyanīkaṃ vidhikṛtveti ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.5a" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.5a</label> 
-            <caesura/> 
-             ta<del>syāgnisamānasya</del>trāpīti || śaradgrīṣamyor apīti || ā<lb n="6"/> 
-            tyayike āśuprāṇavināśake || tatpratyanīkaṃ vi<del>ghiṃ</del>dhi kṛtveti || 
-            tasyāgnisamānasya śaradgrī<lb n="7"/>ṣmābhidhānasya kratoḥ pratyanīkavidhi 
-            viparitavidhānaṃ śītāchādanabhojanapradehādikaṃkṛ<lb n="8"/>tvā agnikarma 
-            kuryād ity anuvarttate || atra pāṭhe || kecid vidhiśabdaṃ na paṭhaṃti || 
-              sarvā'gnikarmāṃga<lb n="9"/>vidhim āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.6"> 
-            <label>Commentary on 1.12.6</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">sarvavyādhiṣu ca pichalamannaṃ bhuktavataḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.6" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.6</label> 
-            <caesura/> 
-             tatrāpy agnikarma kuryād iti pratyekaṃ saṃba<pb n="141r"/>dhyate || 
-            pichalamantraṃ pichalavīryamantraṃ || śītamṛdupichalānāṃ vīryāṇāṃ 
-            pittaghnatvāt || tatra pradeśeṣu bho<lb n="2"/>janasya pratiṣedham āha || 
-            mūḍhagarbhāśmarībhagaṃdarodarārśomukharogeṣv abhuktavataḥ || kecid atra 
-              mūḍha<lb n="3"/>garbhāśmarītyādi pāṭhaṃ na paṭhaṃti || agnikarmaṇyekīyakaṃ 
-            mataṃ darśayann āha || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.7"> 
-            <label>Commentary on 1.12.7</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra dvidham agni<lb n="4"/>karmāhureke tvagdagdhaṃ 
-              māṃsadagdhaṃ ca || iha tu sirāsnāyusaṃdhyasthiṣva<lb n="5"/>pi na 
-              pratiṣiddho 'gniḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.7" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.7</label> 
-            <caesura/> 
-             sirādiṣv apy agnikarma karttavyam ity arthaḥ | pūrvaṃ vyākhyātaḥ || sirādiṣv 
-            api a<lb n="6"/>gni karmavidhirātyayike vyādhāveva || nānyatretyeke vyākhyā 
-            vyākhyānayaṃti || tvag ādiṣu karmaṇi<lb n="7"/>kṛte prativiṣayaṃ bhedalakṣaṇaṃ 
-            darśayan āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.8"> 
-            <label>Commentary on 1.12.8</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra śabdaprādurbhāvā durgandhatā tvagsaṃkocaś ca tva<lb 
-                n="8"/>gdagdhe || kapotavarṇatā alpaśvayathuvedanatā śuṣkasaṃkucitavraṇatā 
-              māṃsadagdhe || kṛṣṇo<lb n="9"/>nnatavraṇatā snāvasaṃnirodhaś ca 
-              śirāsnāyudagdhe || rukṣāruṇatā karkkaśasthiravraṇatā ca saṃdhya<pb n="141v" 
-              />sthidagdhe || </hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.8" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.8</label> 
-            <caesura/> 
-             sthiravraṇatā kaṭhiṇatā || 
-            rogabhedā<del>i</del>charī<del>ṃ</del>rāvayavaviśeṣeṣv agnyavacāraṇaṃ 
-            darśayann āha<lb n="2"/>||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.9"> 
-            <label>Commentary on 1.12.9</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra śirorogādhi akṣimaṃthayo 
-                bhrūlalāṭaśaṃkhaprade<del>ṣe</del>śeṣu dahet ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.9" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.9</label> 
-            <caesura/> 
-             adhiemaṃtho 'kṣirogobhi<lb n="3"/>syaṃdapūrvakaḥ || bhrūvau akṣikūṭopari 
-            romarājī || śaṃkhau bhrūkarṇayor madhyaṃ vatmadeśe yathā agnya<lb n="4" 
-            />vacāraṇaṃ || tathā darśayann āha || vartmarogeṣv ārdranaktakapratichannāṃ 
-            dṛṣṭiṃ kṛtvā varmaromakupān<lb n="5"/> dahed ity anuvarttate || 
-            vartmanetrāchādanaṃ || ārdranaktaka ārdrakapaṭaḥ || śeṣaviṣayam avasthābhe<lb 
-              n="6"/>dena darśayann āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.10"> 
-            <label>Commentary on 1.12.10</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold" 
-              >tvagmāṃsaśirāsnāyusaṃdhyasthisthitetyugrarujivāyāvuchritakaṭhinasuptamāṃse 
-                vra<lb n="7"/><del>dra</del>ṇe graṃthyarśorbudabhagaṃdarā 
-              pacīślīpadacarmakīlatilakālakāṃtravṛddhisaṃdhisirāchedanādiṣu 
-                nāḍa<del>i</del>ī<lb n="8"/>śoṇitātipra<add place="left-margin" 
-              >vṛ</add>ttiṣu cāgnikarma kuryāt ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.10" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.10</label> 
-            <caesura/> 
-             aty ugrarujivāyāv ity ugraśūle vāyau || uchritakaṭhina<lb n="9"/>suptamāṃse 
-            vraṇa iti || uchritamutsedhavat || suptasumacetanaṃ || nāḍīti vraṇaviśeṣaḥ || 
-              praṇidhānā<pb n="142r"/>kāraviśeṣam āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.11"> 
-            <label>Commentary on 1.12.11</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra valayabiṃduvilekhāpratisāraṇānīti dahanaviśeṣāḥ 
-            ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.11" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.11</label> 
-            <caesura/> 
-             vyādhimūle valaya<lb n="2"/>m iva valayaṃ || śalākāgranirmito biṃdur iva 
-            biṃduḥ || tīryagṛjuvakrā vividhā lekhā vilekhā || ta<lb n="3" 
-            />ptaśalākāprabhṛtibhir avagharṣaṇaṃ pratisāraṇaṃ || viśeṣā iti || 
-            āśrayavyādhivaśenākṛtibhedāḥ || <lb n="4"/>tatra 
-            valayetyādi<del>nā</del>gadyasyādau kecid rogākṛtiṃm avekṣyeti paṭhaṃti || sa 
-            ca nibaṃdhakārair na paṭhitaḥ <lb n="5"/> || kutaḥ || 
-            tasyārthasyāgrimaślekenaivoktatvāt || valayādi dahanaviśeṣeṇāraṃbhahetuṃ 
-              parihāryā<lb n="6"/>ṇi ca darśayitum āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.12"> 
-            <label>Commentary on 1.12.12</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">bhavati cātra ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.12ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.12ab</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">rogasya saṃsthānam avekṣya samyak narmasya marmāṇi valāva<lb 
-                n="7"/>laṃ ca || 
-              <caesura/> 
-               vyādhiṃ tathārttuṃ ca samyak tatodhyavasyed bhiṣagnikarmaḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.12" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.12</label> 
-            <caesura/> 
-             rogasya graṃthyādeḥ saṃsthānam āyatādyā<lb n="8"/>kāraṃ || etena 
-            valayādyāraṃbhahetuḥ kathitaḥ || parihāryāṇi ca kathayann āha || narasya 
-            marmāṇītyādi || va<lb n="9"/>lāvalam iti || āturasyeti śeṣaḥ || valavati āture 
-            karmādhikāraḥ || abalavati parihāraḥ || vyādhiṃ<pb n="142v"/> vātakaphātmakaṃ 
-            tatra agnikarmādhikāraḥ || parihāras tu raktapittādau || ṛtum iti || hemaṃtādi 
-              pravṛtti<lb n="2"/>viṣayaṃ || apravṛttis tu śaradgrīṣmayoḥ || avekṣya samyag 
-            iti || atra ekasminn eva śloke ekārthaśabda<lb n="3"/>dvayakaraṇaṃ 
-            pravṛttinivṛttir ubhayor apy avekṣaṇe yatnaḥ | kārya iti pratipādanārthaṃ || 
-              adhyavasyet<lb n="4"/> kuryād ity arthaḥ || prathamasya avekṣyetyetasya 
-              sthāne<del>sya</del> viditveti kecit paṭhaṃti || viditvā jñātvā || i<lb 
-              n="5"/>dānīṃ samya<unclear>gdha</unclear>gdagdhaṃ cikitsann āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.13"> 
-            <label>Commentary on 1.12.13</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra samyag dagdhe madhyusarppibhyāṃm abhyaṃgaḥ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.13" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.13</label> 
-            <caesura/> 
-             agnikarmadūṣitara<lb n="6"/>ktapittayoḥ prāsādāya vedanopaśamāya ca || 
-            agninivṛttiviṣayaṃ darśayann āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.14"> 
-            <label>Commentary on 1.12.14</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">athemān agninā pa<lb n="7"/>riharet || pittaprakṛtimaṃtaḥ 
-              śoṇitaṃ bhinnakoṣṭham anuddhṛtaśalyaṃ bālaṃ vṛddhaṃ bhīrum anekavraṇa<lb 
-                n="8"/> pīḍitam asvedyāṃś ceti ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.14" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.14</label> 
-            <caesura/> 
-             aṃtaḥśoṇitaṃ bhinnakoṣṭham iti || itthaṃbhūtasya puruṣasya śoṇitanirodhena<lb 
-              n="9"/>dāhapākādi saṃbhavāt || anekavraṇapīḍitam ity asya sthāne kecit 
-              anekavyādhiparipīḍita<pb n="143r"/>m iti paṭhaṃti || asvedyāḥ 
-            pāṃḍurmehīraktapittatṛṣārtta ity ādayaḥ || valayādiprakārāt prakārāṃtareṇa<lb 
-              n="2"/> agnidagdhalakṣaṇaṃ vaktum āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.15"> 
-            <label>Commentary on 1.12.15</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">ata ūrdhvam itarathādagdhaṃ vakṣyāmaḥ || || tatra snigdhaṃ 
-              rukṣaṃ vāśrity a dra<lb n="3"/>vyam agni dahaṃti || agnisaṃtapto hi snehaḥ 
-              sūkṣmasirānusāritvāt tvagādīn anupraviśya āśu dahati ||<lb n="4"/>tasmāt 
-              snehadagdhedhikārujo bhavataṃti || </hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.15" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.15</label> 
-            <caesura/> 
-             itathādagdham iti || prakārāṃtareṇa vaidyād ṛte pramād dagdhaṃ ||<lb n="5" 
-            />tatra snigdhaṃ rūkṣyaṃ cāśrity a dravyam agni dahatīti || dravyaṃ dagdhaṃ 
-            sarppirādi || rukṣyaṃ dravyaṃ kāṣṭhapāṣā<lb n="6"/>ṇa<del>ādi</del>loṣṭhādi || 
-            tatra agnidagdhaṃ vaidyadoṣāt pramādād vā caturvidhaṃ darśayann āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.16"> 
-            <label>Commentary on 1.12.16</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tatra pluṣṭaṃ durddagdhaṃ<lb n="7"/> samyag dagaddham 
-              atidagdhaṃ ceti caturvidham agnidagdhaṃ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.16" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.16</label> 
-            <caesura/> 
-             pluṣṭadurddagdhayor hīnadagdhatvepi prathakkaraṇaṃ la<lb n="8" 
-            />kṣaṇacikitsābhedāt || tatra pluṣṭam ity ādi gaṇanayaiva catuḥsaṃkhyā ladhbā 
-            || punaś caturvidham i<lb n="9"/>tikaraṇaṃ pluṣṭadurddagdhabhyāṃ bhedābhyāṃ 
-            hīnadagdhasya tripakāradāhaśaṃkānirāsārthaṃ || eṣāṃ lakṣa<pb n="143v"/> ṇam 
-            āha || tatra yad vivarṇaṃ pluṣyate 'timātraṃ <unclear>tadapluṣṭaṃ</unclear> 
-            tatra teṣu madhye vivarṇaṃ prākṛtavarṇād anyavarṇaṃ<lb n="2"/> pluṣyate 
-            atimātraṃ atyarthaṃ da<del>tpra</del>tyate || na sphoṭotpattiḥ syāt || anye tu 
-            || atra pluṣṭam atimātraṃ vi<lb n="3"/>varṇaṃ yat pluṣyāt iti paṭhaṃti 
-            vyākhyānayaṃti || atimātraṃ vivarṇaṃ yat pluṣyata iti || agnitāpeno<lb n="4" 
-            />cchinna iva bhavati || vivarṇam atra pāṃḍuvarṇaṃ || yatrottiṣṭhaṃti sphoṭās 
-            tīvrāś coṣadāharāgapākaveda<lb n="5"/> nāś cirāc copaśāmyaṃti || 
-            taddurddagdhaṃ || coṣa ākṛṣyata iva vedanāviśeṣaḥ || dāho bhasmasāt bhava<lb 
-              n="6"/>tīva || rāgo raktatā vedanā tuṣādayaḥ || samyag dagdham anavagāḍhaṃ 
-            tālavarṇaṃ susaṃsthitaṃ || pūrvalakṣa<lb n="7"/>ṇayuktaṃ ca || anavagāḍham 
-            atidagdhaṃ lakṣaṇarahitaṃ | tālavarṇaṃ pakvatālaphalavarṇam ity arthaḥ ||<lb 
-              n="8"/> pakvatālavarṇam ity eke paṭhaṃti || apare tu tālapakvaphalavarṇaṃ || 
-            susaṃsthitaṃ atyunnatāvana<lb n="9"/>tādidoṣavarjitaṃ || pūrvalakṣaṇayuktaṃ 
-            ceti || tvaṅmāṃsasirāsnāyusaṃdhyasthidāhaliṃgayuktaṃ ||<pb n="144r"/> 
-            atidagdhe māṃsāvalaṃbanaṃ gātraviśleṣaḥ sirāsnāyusaṃdhyasthivyāpādānam 
-            atimātraṃ jvaradāhapipā<lb n="2"/> sāmūrchāś copadravā bhavaṃti || vraṇaś ca 
-            asya cireṇa rohati || ruḍhaś ca vivarṇo bhavati || gātraviśleṣā<lb n="3"/> 
-            viṣaṭanaṃ || vyāpādanaṃ hiṃsanaṃ || atimātraśabdo jvarādibhiḥ saha pratyekaṃ 
-            saṃbadhyate || mūrchāś ceti<lb n="4"/> || cakārāt 
-              vakṣamāṇāparāgnipluṣṭapratapanādikarmaprasādhaka<del>rma</del>m iti jñeyaṃ 
-            || idānīṃ sarvā<lb n="5"/>gnidagdheṣu cikitsārthaṃ viśiṣṭadūṣyadoṣayo dṛṣṭiṃ 
-            darśayann āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.17"> 
-            <label>Commentary on 1.12.17</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">bhavati cātra ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.17a"> 
-            <label>Commentary on 1.12.17a</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">agninā kopi<lb n="6"/>taṃ raktaṃ bhṛśaṃ jaṃtoḥ prakupyati || 
-              <caesura/> 
-               tatas tenaiva vegena pittam asyābhyudīryate ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.17a" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.17a</label> 
-            <caesura/> 
-             tatas tadanaṃtaraṃ || tenai<lb n="7"/>vāgninā raktena cyetyarthaḥ || kutaḥ 
-            punaḥ prādhānyenāgni <del>nā</del>dagdhepi pittam evodīryate || ity āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.18"> 
-            <label>Commentary on 1.12.18</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tu<lb n="8"/>lyavīrye ubhe hyete rasato dravyatas tathā || 
-              <caesura/> 
-               tenāsya vedanā tīvrā prakṛtyā ca vidahyate ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.19ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.19ab</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">sphoṭāḥ śīghraṃ<lb n="9"/> prajāyaṃte jvaras tṛṣā ca bādhate 
-              ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.17ab-19ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.17ab-19ab</label> 
-            <caesura/> 
-             hi yasmāt kāraṇāt | ete dve 'pi agnipitte | tulyavīrye uṣṇavī<pb n="144v" 
-            />vīrye | rasāt dve 'pi kaṭuke || dravyato dravyād api tulye || tathāhi | 
-            sadṛśa evādhāro vahneeḥ pittasyā<lb n="2"/>pi || dravyaṃ cātra rasādyādhāra 
-            ucyate || tataḥ kāraṇāt tenāt tenāgninā asya pittasya kopitasya vedanā<lb 
-              n="3"/>dāhādikā bhavaṃtīti vākyaśeṣaḥ || prakṛtyā ca vidahyata iti || 
-            prakṛtyā svabhāvena vidahyate vidāham upayāti || tābhyām eva raktapittābhyāṃ 
-            sphoṭā jvarādayaś ca || śīghraṃ prajāyaṃta iti || anye ubhe i<lb n="5"/> 
-            tyatra raktapitte iti vyākhyānayaṃti || uṣṇavīryatvaṃ ca | madhurarasasyāpi 
-            raktapittasya yāṃtrikekṣura<lb n="6"/>savidvidāhitvāt || dravyata iti || ete 
-            dve api raktapitte dravyād api tulye tulye || dravyaśabdenātra he<lb n="7" 
-            />tvād hārau kathyete tad yathā || taktapittayor dvayor api tejo hetu || 
-            ādhāraś ca dvayor api teja eveti ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.19cd"> 
-            <label>Commentary on 1.12.19cd</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">da<lb n="8"/>gdhasyopaśamārthāya cikitsā saṃprakṣyate || 
-              <caesura/> 
-               pluṣṭasyāgnipratapanaṃ kāryam uṣṇa tathauṣadhaṃ ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.19cd" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.19cd</label> 
-            <caesura/> 
-             agni<lb n="9"/>pratapanaṃ svedanaṃ || uṣṇam auṣadham iti || 
-            ālepanānnapānādikaṃ || kutaḥ kāraṇāt atra śarīram u<pb n="145r"/>pacaryate 
-            nāgnikopitaṃ raktapittam ity āha ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.20cd"> 
-            <label>Commentary on 1.12.20cd</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">śarīre svinnabhūyiṣṭhe svinnaṃ bhavati śoṇitaṃ |</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.20cd" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.20cd</label> 
-            <caesura/> 
-             svinnabhūyi<lb n="2"/>ṣṭhe atyarthaṃ svinne || svalpam api raktaṃ yadi 
-            asvinnaṃ bhavati || tadā raktapittopaśamanena śītopacāreṇa<lb n="3"/>duḥkham 
-            utpādayatīti darśayann āha || </p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.21"> 
-            <label>Commentary on 1.12.21</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">prakṛtyā hyudakaṃ śītaṃ skaṃdayatyatiśoṇitaṃ || 
-              <caesura/> 
-               tasmāt sukhaya<lb n="4"/>ti hyuṣṇaṃ ma tu śītaṃ kathaṃcana ||1||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.21" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.21</label> 
-            <caesura/> 
-             skaṃdayatyatiśoṇitam iti | raktam atyarthaṃ styānatāṃ nayatītyarthaḥ ||<lb 
-              n="5"/> styānena raktena ca || ruddhamārgo vāyurūṣmāpyanirgachan pluṣṭe 
-            śūlaśopharāgādikāṃ vedanāṃ karoti ||<lb n="6"/> ataḥ śītā kriyā na sukhaṃ 
-            karoti || uṣṇakriyā punā raktavilāyanakarī bhavati || ataḥ rūṣmaniḥ<lb n="7" 
-            />saraṇavātānulomahetuḥ sā ati sukhayati || durddagdhakriyāṃ nirddiśann āha 
-            ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.22"> 
-            <label>Commentary on 1.12.22</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">śītām uṣṇāṃ ca durdda<lb n="8"/>gdhe kriyāṃ kuryāt bhiṣak 
-              punaḥ || ghṛtālepanasekāṃs tu śītām evāsya kārayet || 
-              <caesura/> 
-               ghṛtālepana<cb/>sekāṃs tu śītānevāsya kārayet ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.22" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.22</label> 
-            <caesura/> 
-             durddagdhe 'vagā<lb n="9"/>ḍhamūladagdhabhāgasya svinnaraktasya 
-            nirvāpaṇārthaṃ śitāṃ kriyāṃ kuryāt || anavagāḍhamūladagdhabhā<pb n="145v" 
-            />gasyāsvinnaraktasya vilāpanārtham uṣṇāṃ kriyāṃ kuryāt || anye tu śītāṃ 
-            dāhātiśaye || śītā<add place="right-margin">ti</add>śaye tūṣṇā<lb n="2"/>m iti 
-            || punaḥ kiṃ kuryād ity āha || ghṛtālepanā<del>i</del>dīn śītān eva kārayed 
-            iti || evaṃ sukhī bhavati || vraṇa<lb n="3"/>rohaṇaṃ ca || samyag dagdhe 
-            cikitsām āha || || </p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.23"> 
-            <label>Commentary on 1.12.23</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">samyak dagdhe tugākṣīrīplakṣacaṃdanagairikaiḥ || 
-              <caesura/> 
-               sāmṛtaiḥ<lb n="4"/> sarpiṣā snigdhair ālepaṃ kārayed bhiṣak ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.24"> 
-            <label>Commentary on 1.12.24</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">grāmyānūpaudakaiś cainaṃ piṣṭair māsaiḥ 
-              pralepa<del>la</del>yet || 
-              <caesura/> 
-               pittavidra<lb n="5"/>dhivac cainaṃ saṃtatoṣmāṇam ācaret ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.23-24" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.23-24</label> 
-            <caesura/> 
-             tugākṣīrī vaṃśarocanā | anye tu vaṃśarocanānukāri pārthivaṃ<lb n="6"/> 
-            dravyaṃ || plakṣaḥ parppaṭī || caṃdanaṃ raktacaṃdanaṃ || sāmṛtair iti || 
-            guḍūcīsahitaiḥ || etais tugākṣīryādidravyai<lb n="7" 
-            />ghratasni<del>i</del>gdhīkṛtaiḥ pittapratyanīkam aviśoṣiṇaṃ lepaṃ samyak 
-            dagdhe kārayed ity arthaḥ || vātaśāṃtyarthaṃ prale<lb n="8"/>pam āha || 
-            grāmyetyādi || gramyā aśvādayaḥ || ānūpā varāhamahiṣādayaḥ || audakāāḥ 
-            kūrmādayaḥ || pittavi<lb n="9"/>dradhivac cainaṃ saṃtatoṣmāṇam ācaret iti || 
-            enaṃ samyag dagdhaṃ || saṃtatoṣmāṇaṃ balavattaroṣmāṇaṃ || ati<pb n="146r" 
-            />dagdhe cikitsām āha || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.25"> 
-            <label>Commentary on 1.12.25</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">atidagdhe viśīrṇāni māṃsānudhṛtya śītalāṃ || 
-              <caesura/> 
-               kriyāṃ kuryād bhiṣak paś cā<lb n="2" 
-              />śāli<unclear>da</unclear>tuṃdulakaṃḍanaiḥ ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.26"> 
-            <label>Commentary on 1.12.26</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tiṃdukītvakkapālair vā ghṛtamiśraiḥ pralepayet || 
-              <caesura/> 
-               vraṇaṃ gaḍūcīpatrair vā chādayed atha<lb n="3"/>vaidakaiḥ ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.27ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.27ab</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">kriyāṃ ca kuryād akhilāṃ bhiṣak pittavisarppavat ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.25-27ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.25-27ab</label> 
-            <caesura/> 
-             viśīṇāni avalaṃbitāni | paś cā<lb n="4"/> chālitaṃdulakaṃḍanair iti || 
-            śālitaṃdulakaṃḍanodbhavaiḥ guṃḍanaiḥ || ka<unclear>rṇair</unclear> ity arthaḥ 
-            || karṇaiś ca cūrṇaprayoga<lb n="5"/>kāle avacūrṇayed ity adhyāhāraḥ || 
-            tiṃdukītvakkapālair ceti tiṃdukī valkalakarpparaiḥ || tiṃdukītva<lb n="6" 
-            />cātiṃdukīvalkalena | kapālai mṛtkarparair ity anye || tiṃdukītvakkaṣāyair 
-            veti kecit paṭhaṃti || tiṃdukyā<lb n="7"/> yā tvak | tayā pralepayet || 
-            kaṣāyāḥ kaṣāyavṛkṣāś ca ye tair apītyarthaḥ || anye tu kaṣāyaśabdena cū<lb 
-              n="8"/>ṇam āhuḥ || tatra tiṃdukīvalkalacūṇair ity arthaḥ || audakaiḥ 
-            padmotpalādipatraiḥ || pittaraktopadrutaṃ<lb n="9"/> vraṇaṃ || gaḍūcyādi 
-            patrachādanenoṣmāṇaṃ tyaktvā sukhaṃ saṃrohati || sarveṣv agnidagdheṣu 
-            ropaṇārthaṃ ciki<pb n="146v"/> tsāṃ darśaryann āha || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.27cd"> 
-            <label>Commentary on 1.12.27cd</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">madhuchiṣṭaṃ samadhukaṃ rodhraṃ sarjarasaṃ tathā ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.28"> 
-            <label>Commentary on 1.12.28</label> 
-            <caesura/> 
-             maṃjiṣṭhāṃ caṃdanaṃ mūrvāṃ piṣṭvā sarpir vi<lb n="2"/>pācayet || 
-            <caesura/> 
-             sarveṣām agnidagdhānām etad ropaṇam uttamaṃ || ||</l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.27cd-28ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.27cd-28ab</label> 
-            <caesura/> 
-             idaṃ ca samānyaṃ ropaṇaṃ ghṛtaṃ kecit paṭhaṃti<lb n="3"/> nanu nivaṃdhakārā 
-            iti || sopayogitvān mayāpi likhitaṃ || snehadagdhe cikitsām āha || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.29ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.29ab</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">snehada<lb n="4"/>gdhe kriyāṃ rūkṣāṃ viśeṣeṇāvacārayet 
-            ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.29ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.29ab</label> 
-            <caesura/> 
-             rūkṣadagdhe punar uktām api snigdhāṃ kriyām avacāraye<lb n="5"/>t || idānīṃ 
-            kaṃṭhanāsādiṣu karmaṇi kṛte dhumopaghātalakṣaṇaṃ cikitsāṃ darśayann āha || 
-            ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.29cd"> 
-            <label>Commentary on 1.12.29cd</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi>ata<lb n="6"/> urddhvaṃ pravakṣyāmi dhūmopahatalakṣaṇaṃ ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.30"> 
-            <label>Commentary on 1.12.30</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">śvasiti kṣauti cātyarthaṃm apy ādhamatikāśata || 
-              <caesura/> 
-               cakṣuṣoḥ<lb n="7"/> paridāhaś ca rāgaś caivopajāyate ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.31"> 
-            <label>Commentary on 1.12.31</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">sadhūmakaṃ niḥśvasati ghreyam anyan na vetti ca || 
-              <caesura/> 
-               tathaiva ca rasān<lb n="8"/>sarvān śrutiś cāsyopahanyate ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.32"> 
-            <label>Commentary on 1.12.32</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">tṛṣṇā dāhajvarayutaḥ sīdaty atha ca mūrchati || || 
-              <caesura/> 
-               dhūmopahata i<lb n="9"/>ty eṣa ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.29cd-32" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.29cd-32</label> 
-            <caesura/> 
-             śvasiti śvāsaṃ karoti || kṣauti cātyartham iti || atiśayena chikkati || 
-              ādhamati<pb n="147ab"/> ādhmānayukto bhavati || rāgaḥ pītalohitatā akṣṇoḥ | 
-            ghreyam anyan na vetti veti || nāsāgatado<lb n="2"/>ṣeṇa dhūmād anyat ghreyaṃ 
-            na vetti || ghreyaṃ tāvan na vetti || anyat spṛśyaṃ dṛśyaṃ ca na vetti ity 
-            anye || rasā<lb n="3"/>n sarvān ity atra na vettīti saṃbadhyate || śrutiś ca 
-            asyopahanyata iti || na śṛṇotītyarthaḥ || śro<lb n="4"/>tragatadoṣeṇa || 
-            tṛṣṇādāhajvarayuta iti || sparśadoṣeṇa || sīdati kriyāsvasamartho 
-              bhavatītya<lb n="5"/>rthaḥ || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.32d"> 
-            <label>Commentary on 1.12.32d</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">śṛṇu tasya cikitsitaṃ |</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.33"> 
-            <label>Commentary on 1.12.33</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">sarpir ikṣurasaṃ drākṣāṃ payo vā śarkkarāṃbu vā || 
-              <caesura/> 
-               madhurāmlau rasau<lb n="6"/> vāpi vamanāya<del>ā</del> pradāpayet 
-            ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.34"> 
-            <label>Commentary on 1.12.34</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">vamataḥ koṣṭhaśuddhiḥ syāt dhūmagaṃdhiś ca na śyati || 
-              <caesura/> 
-               vidhinānena<lb n="7"/> śāmyaṃti sadanakṣavathujvarāḥ ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.35"> 
-            <label>Commentary on 1.12.35</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">dāhamūrchātṛḍādhmānasvāsākāsāś ca dāruṇāḥ || 
-              <caesura/> 
-               madhurair lava<lb n="8"/>ṇāmlaiś ca kaṭukaiḥ kvalagrahaiḥ ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.36"> 
-            <label>Commentary on 1.12.36</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">samyag gṛhṇātīṃdriyārthān manaś cāsya prasīdati || 
-              <caesura/> 
-               śirau<lb n="9"/>virecanaṃ cāsmai dadyād yogena śāstravit ||</hi></l> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.37"> 
-            <label>Commentary on 1.12.37</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">dṛṣṭi viśudhyate cāsya śirogrīvaṃ ca dehinaḥ a<pb n="147v"/> 
-              vidāhalaghusnigdham āhāraṃ cāsya kalpayet ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.33-37" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.33-37</label> 
-            <caesura/> 
-             sarppir ikṣurasam ity eko yogaḥ || drākṣāṃ payo veti dvi<lb n="2"/> tīyaḥ || 
-            śarkkarāṃbu veti tṛtīyaḥ || madhurāmlau rasau vāpīti caturthaḥ || sadanam 
-            aṃgaglāniḥ || yogena<lb n="3"/> mātrayā || idānīṃ dagdhacikitsāprasaṃge na 
-            dagdhasadṛśasya cikitsāṃ darśayann āha || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.38ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.38ab</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">uṣṇa vā<lb n="4"/>tātapair dagdhe śītaḥ kāryo vidhiḥ sadā 
-              ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.38ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.38ab</label> 
-            <caesura/> 
-             uṣṇavāto graiṣmikaḥ śārado vā || uṣṇavātenātapena<lb n="5"/> ca dagdha 
-              i<del>i</del>va dagdhaḥ || uṣṇavātātapābhyām iti dvicane prāpte bahuvacanam 
-              anuktoṣṇaprāpaṇā<lb n="6"/> rthaṃ || sadā sthāne kecit vraṇe iti || paṭhaṃti 
-            vyākhyānayaṃti casusrutapathasuddhi-01 || vraṇe iti tvag ādi vraṇavastu<lb 
-              n="7"/> || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.38cd"> 
-            <label>Commentary on 1.12.38cd</label> 
-            <caesura/> 
-            <hi rend="bold">śītavarṣānilairdagdhe snigdham uṣṇaś ca śasyate ||</hi></l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.38cd" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.38cd</label> 
-            <caesura/> 
-             śītaṃ himaṃ himadagdhas tuṣāradagdha iti<lb n="8"/>lokoktyā | himadagdhepi 
-            dāhasādṛśyam asti || varṣānila iti || vṛṣṭisaṃyukto vāyuḥ || tatrāpi ba<lb 
-              n="9"/>huvacanam anuktaśīta prāpaṇārthaṃ || dagdhasthāne kecit hata iti 
-            paṭhaṃti || || </p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.39ab"> 
-            <label>Commentary on 1.12.39ab</label> 
-            <caesura/> 
-             tathāpi tejasā da<pb n="148r"/>gdhe sidhir nāsti kathaṃcaneti ||</l> 
- 
-          <p xml:id="NS.1.12.39ab" style="stream1"> 
-            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.39ab</label> 
-            <caesura/> 
-             atitejasā vajrāgninā || tathātitejasā dagdho na dhyati kathaṃcane<lb n="2" 
-            />ti yat kṛtaṃ || tat kiṃcid dagdhepi jīvati pratikārayet || 
-            snehābhyaṃgaparīṣekaiḥ pradehaiś ca tathā <lb n="3"/>bhiṣag iti paṭhaṃti | taṃ 
-            ca nibaṃdhakārā na paṭhaṃti || ||</p> 
- 
-          <l xml:id="SPS.1.12.39cd"/> 
- 
-          <p ana="trailer"><hi rend="bold">iti sūtrasthānanibaṃdhasaṃgrahe dvādaśo '<lb 
-                n="4"/>dhyāyaḥ || ||12||</hi></p> 
- 
-        </div> 
-      </div> 
- 
-    </body> 
-  </text> 
-</TEI>