User Tools


Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

wiki:ms-iolr-taylor-1842:ms-iolr-taylor-1842-03 [2026/08/18 00:24] – created - external edit 127.0.0.1wiki:ms-iolr-taylor-1842:ms-iolr-taylor-1842-03 [2026/09/19 21:46] (current) – removed - external edit (Unknown date) 127.0.0.1
Line 1: Line 1:
-<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> 
-  <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> 
-    <fileDesc> 
-      <titleStmt> 
-        <title>Transcription of MS London IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646) Ḍalhaṇa on the Suśrutasaṃhitā, Śārīrasthāna</title> 
-      </titleStmt> 
-      <publicationStmt> 
-        <p>Suśruta project, University of Alberta</p> 
-      </publicationStmt> 
-      <sourceDesc> 
-        <msDesc> 
-          <msIdentifier> 
-            <placeName> 
-              <settlement>London</settlement> 
-              <country>United Kingdom</country> 
-            </placeName> 
-            <institution>British Library</institution> 
-            <idno>IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646)</idno> 
-            <idno type="siglum">L3</idno> 
-          </msIdentifier> 
-          <msContents> 
-            <summary>A manuscript with a final verse mentioning a  
-              <title>Pāṭhaśuddhi</title> by Candraṭa but which seems mainly to be Ḍalhaṇa's 
-              commentary, <title>Nibandhasaṅgraha</title>.</summary> 
-            <msItem defective="true" n="1"> 
-              <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete --> 
-              <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author> 
-              <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>               
-              <title type="commentary" xml:lang="sa">Nibandhasaṅgraha</title> 
-              <author role="author" xml:lang="sa">Ḍalhaṇa</author> 
-              <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples --> 
-              <textLang mainLang="sa-Deva">Sanskrit in Devanagari script.</textLang> 
-              <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. --> 
-            </msItem> 
-          </msContents> 
-          <physDesc> 
-            <objectDesc form="folia"> 
-              <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. --> 
-              <supportDesc material="paper" 
-                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc> 
-            </objectDesc> 
-            <scriptDesc> 
-              <scriptNote>Devanagari</scriptNote> 
-              <!--       <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa" 
-                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign> 
-                                not distinguished.</scriptNote>--> 
-            </scriptDesc> 
-          </physDesc> 
-          <history> 
-            <origin> 
-              <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. --> 
-              <origPlace xml:lang="en">unknown</origPlace> 
-            </origin> 
-            <provenance>[record of ownership]</provenance> 
-            <acquisition>[how it was acquired]</acquisition> 
-          </history> 
-        </msDesc> 
-      </sourceDesc> 
-    </fileDesc> 
- 
-    <revisionDesc> 
-      <change when="2024-02-04" who="Harshal Bhatt">Added 3.6</change> 
-      <change when="2024-06-30" who="Dominik Wujastyk">General edits, word-breaks and 
-        formatting.</change> 
-      <change when="2026-08-17" who="Dominik Wujastyk">Changed the title, since we now know this isn't a work of Candraṭa.</change> 
-      <change when="2026-08-17" who="Dominik Wujastyk">Reformatted milestones as pagebreaks.</change> 
-    </revisionDesc> 
- 
-  </teiHeader> 
- 
-  <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva"> 
- 
-    <body> 
-      <div n="3" type="sthāna"> 
- 
-        <div n="6" type="adhyāya"> 
-           
-          <!--          Marginal notes do not include the full commentary of Ḍalhaṇa. Those are loose sentences from Ḍalhaṇa's commentary. --> 
-          <head>Transcription of MS London BL IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646), 
-            supporting the <title>Suśrutapāṭhaśuddhi</title> of Candraṭa and 
-            the <title>Nibandhasaṅgraha</title> of Ḍalhaṇa</head> 
-           
-          <head>Adhyāya 3.6</head> 
-           
-          <note>Most of the material marked in bold red (marginal) below is in fact the NS 
-            of Ḍalhaṇa, not a separate work of Candraṭa. Awaiting further clarification. </note> 
-           
-          <pb ana="IOL San 2646 (Eggeling) - 088" type="jpeg"/> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.1"> 
-            <label>Commentary on 3.6.1</label> 
-            <caesura/> 
-             athātaḥ<lb n="6"/>pratyekamarma<metamark target="#NS.3.6.1" place="above" 
-              >=</metamark> nirddeśaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || <add place="margin"><hi 
-                rend="bold">śarīrasaṃkhyākaraṇe hi māṃsaśirādivyākaraṇamabhihitaḥ | 
-                marmāṇi ca māṃsaśirādisaṃśritānyataḥ tadanaṃtaraṃ marmāṇāṃ nirddeśo 
-                yujyata i|tyāha | 2 pratyekaṃ śabdādagre māṃsā<del>dā</del>ddādiśabdo 
-                lupto dṛṣṭavyaḥ tena pratyekaṃ māṃsādi marmāṇāṃ nirdeśo vivaraṇaṃ yasmin 
-                tat tathā ||2</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.2"> 
-            <label>Commentary on 3.6.2</label> 
-            <caesura/> 
-            saptottaraṃ marmaśataṃ tadanuvyākhyāsyāmaḥ <lb n="7"/> || tāni 
-              marmāṇi<metamark target="#NS.3.6.2" place="above">=</metamark> 
-              paṃcātma<metamark target="#NS.3.6.2" place="above">=</metamark>kāni || <add 
-              place="margin"><hi rend="bold">paṃcaprakārāṇi</hi></add> tad yathā || 
-            māṃsamarmāṇi || śirāmarmāṇi | snāyumarmā<pb n="89r"/>ṇi || asthimarmāṇi | 
-            saṃdhimarmāṇi <metamark target="#NS.3.6.2" place="above">=</metamark> | ceti 
-            || na khalu <metamark target="#NS.3.6.2" place="above">=</metamark> māṃsa 
-              <metamark target="#NS.3.6.2" place="above">=</metamark> śirāsnāyu 
-            asthisaṃdhivyatirekeṇānyāni marmāṇi bhavaṃti || yasmānnopalabhyaṃte || <add 
-              place="margin"><hi rend="bold">nanu kathaṃ māṃsādīni paṃcaiva mamāṇi 
-                nādhikānīti darśayannāha ||1| nanu śrotaḥ prabhṛtīnām api māraṇātmakatvān 
-                marmatvam asty eva | tat kathaṃ māṃsādivyatirekeṇa anyāni marmāṇi 
-                nopalabhyaṃta ity uktaṃ | ucyate mārayaṃtīti mamāṇi ucyaṃte | śrotasi 
-                kṣatepi nāvaśyatayā maraṇaṃ | tato vakṣyati śroto viddhaṃ tu 
-                pratyākhyāyopacared iti | yady evaṃ tarhi | ruk 
-                karavaikalyakarāṇāmamāraṇātmakatvāt marmatvaṃ na syād iti | cet | tanna | 
-                rukkaravaikalyakareṣv api agnīṣomādi prāṇānāṃ madhye kasyacit prāṇasya 
-                hāniḥ | athavā śrotaḥ prabhṛtīni māṃsādīny avyatiricā varttaṃte | yato 
-                māṃsādiṣv eva śrotaḥ prabhṛtīni saṃti tasmān māṃsādīni paṃcaiva marmāṇi 
-                ||1|| <add place="left-margin">mārayaṃtīti marmāṇi ucyaṃte 1 <lb n="3"/>11 
-                  māṃsamarma <lb n="4"/>41 śirāmarma <lb n="5"/>27 snāyumarma <lb n="6"/>8 
-                  asthimarma <lb n="9"/>20 saṃdhimarma <lb n="10"/>107</add> 
-              </hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.3"> 
-            <label>Commentary on 3.6.3</label> 
-            <caesura/> 
-            tatraikādaśa<metamark target="#NS.3.6.3" place="above">=</metamark> 
-            māṃsamarmāṇi || eka<lb n="3"/>catvāriṃśat<metamark target="#NS.3.6.3" 
-              place="above">=</metamark> śirāmarmāṇi | saptaviṃśatiḥ snāyumarmāṇi | 
-              aṣṭā<metamark target="#NS.3.6.3" place="above">=</metamark> vasthimarmāṇi 
-            || viṃ<lb n="4"/>śatiḥ<metamark target="#NS.3.6.3" place="above">=</metamark> 
-            saṃdhimarmāṇi || iti || tadetat saptottaraṃ marmaśataṃ |</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.4"> 
-            <label>Commentary on 3.6.4</label> 
-            <caesura/> 
-            teṣāmekādaśaikasmin sa<lb n="5"/>kthni bhavaṃti || etenetara sakthi bāhū ca 
-            vyākhyātau || udarorasordvādaśa caturdaśa pṛṣṭhe<lb n="6"/> | grīvāyāṃ 
-            pratyūrddhva sapta | <unclear extent="1" unit="char"/>triṃśat ||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.5"> 
-            <label>Commentary on 3.6.5</label> 
-            <caesura/> 
-            tatra sakthimarmāṇi | kṣipra<metamark target="#NS.3.6.5" place="above" 
-              >=</metamark> talahṛdayakūrccaśi<lb n="7" 
-            />rogulpheṃdrabastijānvāṇyūrvīlohitākṣāṇi viṭapaṃ ceti || etenetarasakthi 
-            vyākhyātaṃ || || <add place="margin"><hi rend="bold">atra kṣiprādi ekaikaṃ 
-                gaṇayitavyaṃ | evam ekādaśakṣiprādīnāṃ lakṣaṇam ācāryaḥ svayam ekāgre 
-                kariṣyati || 2 atotremāni na vyākhyātāni ||2||</hi></add> 
-            <pb n="89v"/>|| udaro<metamark target="#NS.3.6.5" place="above">=</metamark> 
-            rasos tu gudabastinābhihṛdayastana<metamark target="#NS.3.6.5" place="above" 
-              >=</metamark> mūlastanarohitānyapastaṃbhāvapalā<unclear>pau</unclear> 
-              ceti<lb n="2"/> || pṛṣṭhamarmāṇi tu || kaṭī<metamark target="#NS.3.6.5" 
-              place="above">=</metamark> kataruṇakukuṃdarāṃ 
-              nitaṃbapārśvasaṃdhivṛhatyaṃśaphalakānyaṃ<lb n="3"/>śau ceti || bāhumarmāṇi 
-            tu || kṣipratalahṛdayakūrccakūrccaśiromaṇibaṃdhakūrparā<metamark 
-              target="#NS.3.6.5" place="above">=</metamark> 
-            <lb n="4"/>ṇyūrvīlohitākṣāṇi kakṣadharaṃ ceti || etenetarobāhu vyākhyātaḥ || 
-            jatruṇa ūrddhvaṃ ca<lb n="5"/> tasro dhamanyaḥ | aṣṭau mātṛkāḥ | dve kṛkāṭike 
-            | dve vidhure | dve phale | dvāvapāṃgau | dvāva<lb n="6"/> varttau | 
-            dvāvukṣepau | dvau śaṃkhau | ekā sthāpaṇī | paṃca sīmaṃtā | 
-              catvāriśṛṃgāṭakānyekodhi<lb n="7"/>patiriti || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">udarādi hṛdayāṃtaṃ ekaikaṃ gaṇayi<del>tvā</del>tavyaṃ 
-                stanamūlāni dve deva | evaṃ dvādaśapṛṣṭhamarmāṇaï 1 kaṭīkataruṇādīni dve 
-                dve | evaṃ caturdaśa || 2 <add place="left-margin">atrāpi kṣiprādi ekaikaṃ 
-                  gaṇayitavyaṃ 3</add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.6"> 
-            <label>Commentary on 3.6.6</label> 
-            <caesura/> 
-            tatra<metamark target="#NS.3.6.6" place="above">=</metamark> 
-            talahṛdayeṃdrabastigudastanarohitāni || māṃsamarmāṇi || <del>nī</del>nī<lb 
-              n="8"/>ladhamanīmātṛkāśṛṃgāṭakāpāṃgasthapaṇī 
-              phaṇastanamūlāpalāpāpastaṃbahṛdaya<lb n="9" 
-            />nābhipārśvasaṃdhivṛhatīlohitākṣorvyaḥ || śirāmarmāṇi || āṇīviṭapakakṣadha<pb 
-              n="90r"/>dharakūrcakūrcaśirobasti kṣiprāṃśavidhurokṣepāḥ || snāyumarmāṇi | 
-              kaṭīkataruṇani<lb n="2"/>tāṃbāṃśaphalakaśaṃkhastvasthimarmāṇi || 
-              jānukurparaśīmaṃtādhipatigulphamaṇibaṃdha<lb n="3"/> 
-            kukuṃdarāvarttakṛkādikāśceti || saṃdhimarmāṇīti || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">tatraikādaśamāṃsamarmāṇītyādivākye prāguddiṣṭānāṃ 
-                māṃsādimarmaṇāṃ nāmānyāha ||3 <pb n="90r"/><add place="right-margin" 
-                  >eteṣāṃ māsādīmarmaṇāṃ saṃkhyā prāg atraiva adhyāye vyākhyātā | tena 
-                  atra na vyākhyāyate ||3</add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.7"> 
-            <label>Commentary on 3.6.7</label> 
-            <caesura/> 
-            tānye<metamark target="#NS.3.6.7" place="above">=</metamark> tāni 
-              paṃcavikalpāni<metamark target="#NS.3.6.7" place="above">=</metamark> ma<lb 
-              n="4"/>rmāṇi bhavaṃti || tad yathā || sadyaḥ prāṇaharāṇi 
-            kālāṃtaraprāṇaharāṇi | viśalya<lb n="5"/> ghnāni | vaikalyakarāṇi | rujākarāṇi 
-            || tatra sadyaḥ prā<del>ha</del>ṇaharāṇyekonaviṃśatiḥ ||<lb n="6" 
-              /><del>kā</del>kālāṃtaraprāṇaharāṇi trayastriṃśat || triṇi viśalyaghnāni || 
-              catuścatvāriṃśa<lb n="7"/>dvaikalyakarāṇi || aṣṭau rujākarāṇīti || </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.8"> 
-            <label>Commentary on 3.6.8</label> 
-            <caesura/> 
-            bhavaṃti cātra || || śṛṃgā<metamark target="#NS.3.6.8" place="above" 
-              >=</metamark> ṭakānyadhi<lb n="8"/>dhipatiḥ śaṃkhau kaṃṭhaśirāgudaṃ || 
-            <caesura/> 
-             hṛdayaṃ bastinābhyau ca ghnaṃti sadyo hatāni tu ||1|| <add 
-              place="right-margin"><hi rend="bold">catvāri śṛṃgāṭakāni | kaṃṭhaśirā aṣṭau 
-                mātṛkā | <unclear>ekava</unclear>m ekonaviṃśati sadyoghnāni ||3</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.9"> 
-            <label>Commentary on 3.6.9</label> 
-            <caesura/> 
-            va<lb n="9"/>kṣo<metamark target="#NS.3.6.9" place="above">=</metamark> 
-            marmāṇi sīmaṃta<metamark target="#NS.3.6.9" place="above">=</metamark><add 
-              place="inline">tala</add>kṣipreṃdraba <metamark target="#NS.3.6.9" 
-              place="above">=</metamark>stayaḥ || 
-            <caesura/> 
-             kaṭī<metamark target="#NS.3.6.9" place="above">=</metamark>kataruṇe 
-              <del>bastiṃ</del> saṃdhī<metamark target="#NS.3.6.9" place="above" 
-              >=</metamark> pārśvayor vṛhatī<metamark target="#NS.3.6.9" place="above" 
-              >=</metamark> 
-            <pb n="90v"/> ca yā ||2|| <add place="right-margin"><hi rend="bold">vakṣo 
-                marmāṇi | stanamūle dve | stanarohite dve | apālāpau dvau | apastaṃbhau 
-                dvau | evam aṣṭau vakṣo marmāṇi | sīmaṃtāḥ paṃcatalāni catvāri | kṣiprāṇi 
-                catvāri | iṃdrabastayaś catvāraḥ | dve kaṭīkataruṇe dve pārśvasaṃdhi dve 
-                vṛhatyau dvau nitaṃbau evaṃ trayastriṃśat kālāṃtaraprāṇaharāṇi 
-              ||1||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.10"> 
-            <label>Commentary on 3.6.10</label> 
-            <caesura/> 
-            nitaṃvāviti caitāni kā<metamark target="#NS.3.6.10" place="above" 
-              >=</metamark>lāṃtaraharāṇi tu || 
-            <caesura/> 
-             utkṣepausthapaṇī caiva viśa<metamark target="#NS.3.6.10" place="above" 
-              >=</metamark>lya<lb n="2"/>ghnāni nirdiśet ||3|| <add place="right-margin" 
-                ><hi rend="bold">trayastriṃśat kālāṃtaraprāṇaharāṇi 1 evaṃ trīṇi 
-                viśalyaghnāni vikalyaghnāni pāṭhaḥ 1</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.11"> 
-            <label>Commentary on 3.6.11</label> 
-            <caesura/> 
-            lo<metamark target="#NS.3.6.11" place="above">=</metamark>hitākṣāṇi<metamark 
-              target="#NS.3.6.11" place="above">=</metamark> jānū<metamark 
-              target="#NS.3.6.11" place="above">=</metamark>rvo<metamark 
-              target="#NS.3.6.11" place="above">=</metamark> kūrcāviṭipakūrparā || 
-            <caesura/> 
-             kukuṃdare kakṣadhare<lb n="3"/>vidhure saṃkṛkāṭike ||4|| <add 
-              place="top-margin"><hi rend="bold">catvāri lohitākṣanāmadheyāni | āṇayaś 
-                catasraḥ | jānu dve | caturasra ūrvyaḥ | catvāra kurcāḥ | viṭapādināṃ 
-                āvarttānāṃ pratyekaṃ dvau dvau || iti catuścatvāriśat vaikalyakarāṇi 
-                ||2</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.12"> 
-            <label>Commentary on 3.6.12</label> 
-            <caesura/> 
-            aṃśāṃsaphalakāpāṃga nīlamanye phaṇe tathā || 
-            <caesura/> 
-             vaikalyakara<lb n="4"/>ṇānyāhur āvarttau dvau tathaiva ca ||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.13"> 
-            <label>Commentary on 3.6.13</label> 
-            <caesura/> 
-            gulphau dvau paṇibaṃdhau dvau dve dve kū<metamark target="#NS.3.6.13" 
-              place="above">=</metamark>rcaśirāṃsi ca || 
-            <caesura/> 
-             rujākarā<lb n="5"/>ṇi jānīyād dṛṣṭāvetāni buddhimān ||6|| 
-            <caesura/> 
-             kṣiprāṇi viddhamā<del>ṇi</del>trāṇi ghnaṃti kālāṃ<lb n="6"/>tareṇa vā || <add 
-              place="right-margin"><hi rend="bold">dve dve kūcaśirāṃsi ceti | dve 
-                kūrcaśirasihastayoḥ evaṃ catvāri kūrcaśirāṃsi ||4</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.14"> 
-            <label>Commentary on 3.6.14</label> 
-            <caesura/> 
-            marmāṇi māṃsaśirāsnāyvasthisaṃnni<metamark target="#NS.3.6.14" place="above" 
-              >=</metamark>pātāsteṣu svabhāvata eva viśeṣeṇa<lb n="7"/> prā<metamark 
-              target="#NS.3.6.14" place="above">=</metamark>ṇāstiṣṭhaṃti | tasmāt 
-            marmastvabhihitās tāṃstā<metamark target="#NS.3.6.14" place="above" 
-              >=</metamark>n | bhāvān pratipadyaṃte | <add place="left-margin"><hi 
-                rend="bold">saṃnnipātāḥ saṃśleṣaḥ atyaṃtamiśrībhāvaḥ 3 saṃnipātaḥ 
-                saṃśleṣaḥ | atyaṃtamiśrībhāva iti yāvat sarveṣāṃ sarvatra marmāṇi 
-                saṃśleṣepi māṃsamarmaśarāmarmādivyavahāra ādhikyam āśrity a pārthivādi 
-                vyavahāravat svabhāva iti | hetvaṃtaranirapekṣatayā || prāṇāḥ agnyādayaḥ 
-                |2 tān tān iti iṃdriyārtheṣv asaṃprāptir manobuviparyayaḥ | ity ādikān | 
-                anye tu bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ ity ādikān || ola 2</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.15"> 
-            <label>Commentary on 3.6.15</label> 
-            <caesura/> 
-            tatra sadyaḥ<lb n="8"/> prāṇaharāṇyāgneyānya<metamark target="#NS.3.6.15" 
-              place="above">=</metamark> gniguṇeṣvāśu kṣīṇeṣu kṣapayaṃti | kālāṃtara 
-            prāṇaharāṇi <add place="right-margin"><hi rend="bold">āgneyānīti yadyapi <l 
-                  xml:id="NS.3.6.15.1"> 
-                  <label>Commentary on 3.6.15.1</label> 
-                  <caesura/> 
-                  somamārutatejāṃsi rajaḥ satvatamāṃsi ca || 
-                  <caesura/> 
-                   marmasu prāyasaḥ puṃsā bhūtātmā <unclear>cā</unclear></l>vatiṣṭhati 
-                1</hi></add> 
-            <pb n="91r"/> saumyāgneyānyagniguṇeṣvāśukṣīṇeṣu krameṇa ca somaguṇeṣu 
-            kālāṃtareṇa ca kṣapayaṃ<lb n="2"/>ti || viśalyaprāṇaharāṇi vāyavyāni | 
-              śalyamu<del>mu</del>khāvaruddho yāvad aṃtarvāyus tiṣṭhaṃti<lb n="3"/> | 
-            tāvajjīvatyudhṛtamātre tu śalye marmasthānāśrito vāyu niṣkrāmati | tasmāt 
-              saśa<lb n="4"/>lyo jīvati | uddhṛtaśalyo mriyate | pākātpatitaśalyo vā 
-            jīvati | vaikalyakarāṇi <lb n="5"/> saumyāni | somo hi sthiratvā chaityāc ca 
-            prāṇāvalaṃbanaṃ karoti | rujākarāṇyagnivāyu<lb n="6"/>guṇabhūyiṣṭhāni | 
-            viśeṣeṇa tau rujākarau | pāṃcabhautikīṃ ca rujāmāhur eke | <add 
-              place="right-margin"><hi rend="bold"><del extent="1" unit="line" 
-                />bhūyaṣṭhāni | tathā āgneyeṣu marmasvadhikaṃ tejaḥ saumyeṣu soma ity ādi 
-                jñeyaṃ | agniguṇeṣu āśukṣīṇeṣu iti | agnerāśukāritvād ity arthaḥ | tāviti 
-                agnivāyu viśeṣeṇa rujākarau | sāmānyaina punaḥ somo pi kaphavraṇe vedanā 
-                saṃbhavāt ||1</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.16"> 
-            <label>Commentary on 3.6.16</label> 
-            <caesura/> 
-            keci<lb n="7"/>d āhur māṃsādīnāṃ paṃcānām api samastānāṃ samṛddhānāṃ ca 
-            samavāyāt | sadyaḥ prāṇaha<lb n="8"/>rāṇi | ekahīnā<metamark 
-              target="#NS.3.6.16" place="above">=</metamark>nāmalpānāṃ vā 
-            kālāṃtaraprāṇaharāṇi | dvihīnānāṃ viśalyaprāṇa<lb n="91v"/>harāṇi | trihīnāṃ 
-            vaikalyakarāṇi | ekasmin eva rujākarāṇīti || yataścaimato 'sthi<lb n="2"/> 
-            marmasvabhihateṣu śoṇitāgamanaṃ bhavati | <add place="right-margin"><hi 
-                rend="bold">hīnaśabdotra abhāve varttate || 1</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.17"> 
-            <label>Commentary on 3.6.17</label> 
-            <caesura/> 
-            bhavataś cātra || catu<metamark target="#NS.3.6.17" place="above" 
-              >=</metamark>rvidhāyās tu śirā śarīre<lb n="3"/> 
-            <caesura/> 
-             prāyeṇa tā marmasu saṃniviṣṭāḥ || 
-            <caesura/> 
-             snāyvasthimāṃsāni tathaiva saṃdhīn 
-            <caesura/> 
-             saṃtarpya dehaṃ prati<lb n="4"/>pāda<metamark target="#NS.3.6.17" 
-              place="above">=</metamark>yaṃti ||1|| <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold"><unclear extent="1" unit="line" cert="high">caturvidha iti 
-                  vātapittaśleṣmaraktavahāḥ marmasvity ādi etena sirāṇāṃ 
-                  snāyvasthimāṃsasaṃdhigatvaṃ bodhitaṃ</unclear> ata eva asthividdhepi 
-                śoṇitāgamanam ity arthaḥ ||2 <add place="left-margin">pāpayaṃti pāṭhaḥ || 
-                  4</add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.18"> 
-            <label>Commentary on 3.6.18</label> 
-            <caesura/> 
-            tataḥ kṣate marmaṇi tāḥ pravṛddhāḥ 
-            <caesura/> 
-             samaṃtato vāyurabhis tṛ<metamark target="#NS.3.6.18" place="above" 
-              >=</metamark>ṇoti || <add place="right-margin"><hi>saṃchādayati 4</hi></add> 
-            <caesura/> 
-             vivarddhamā<lb n="5"/>nas tu samātariśvā 
-            <caesura/> 
-             rujaḥ satīvrā pratanoti kāye ||2||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.19"> 
-            <label>Commentary on 3.6.19</label> 
-            <caesura/> 
-            rujābhibhūtaṃ tu punaḥ śarīraṃ 
-            <caesura/> 
-             pra<lb n="6"/>lī<metamark target="#NS.3.6.19" place="above">=</metamark>yate 
-              <add place="left-margin"><hi rend="bold">pralayaṃ gachati || 
-            3</hi></add>naśyati cāsya saṃjñā<metamark target="#NS.3.6.19" place="above" 
-              >=</metamark> 
-            <add place="left-margin"><hi rend="bold">tasmin pācabhautike śarīre pralīne 
-                saṃjñā ṣaṣṭheś cetanā dhāturapi nasyati ||3||</hi></add> || 
-            <caesura/> 
-             ato hi śalyaṃ vinihaṃtumichan 
-            <caesura/> 
-             marmāṇi yatnena parī<lb n="7"/>kṣya karṣet 3||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.20"> 
-            <label>Commentary on 3.6.20</label> 
-            <caesura/> 
-            ete<metamark target="#NS.3.6.20" place="above">=</metamark>na śeṣaṃ 
-            vyākhyātaṃ || <add place="below-margin"><hi rend="bold">eteneti rugādirūpeṇa 
-                vāyor lākṣaṇanāśeṣam iti dāhādi śrotānirodhādi ca pittaśleṣmaṇor lakṣaṇaṃ 
-                vyākhyātaṃṃm evety arthaḥ ||2</hi></add></l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.21"> 
-            <label>Commentary on 3.6.21</label> 
-            <caesura/> 
-            ta<del>tṛ</del>tra sadyaḥ prāṇaharam aṃte<metamark target="#NS.3.6.21" 
-              place="above">=</metamark> viddhaṃ kālāṃtareṇa māraya<lb n="8"/>ti | 
-            kālāṃtaraprāṇaharam aṃte viddhaṃ | vaikalyaṃ cāpādayati || viśalyaprāṇaharaṃ 
-            ca vaikalya<pb n="92r"/>karaṃ | kālāṃtareṇa kleśayati | rujāṃ ca karoti | 
-            rujākaramaramatīvra pravedanaṃ bhavati || <add place="right-margin"><hi 
-                rend="bold">aṃte samīpe viddhaṃ madhye viddhaṃ tu sadya eva ity arthaḥ || 
-                2 etena pūrvaṃ pūrvaṃ karmakāraṇavaikalyāt parasya rasya kāryaṃ karoti | 
-                evaṃ paraṃ param api mamāti viddhātikāraṇavaśāt pūrvasya pūrvasya karma 
-                karoti ||2</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.22"> 
-            <label>Commentary on 3.6.22</label> 
-            <caesura/> 
-            tatra sa<metamark target="#NS.3.6.22" place="above">=</metamark><lb n="2" 
-            />dyaḥ prāṇaharāṇi || saptarātrābhyaṃtarān mārayaṃti || kālāṃtaraprāṇaharāṇi 
-            || pakṣān māsā<lb n="3"/>d vā || teṣv a<metamark target="#NS.3.6.22" 
-              place="above">=</metamark>pi tu kṣiprāṇi kadācid āśu mārayaṃti | viśalya 
-            prāṇaharāṇi vaikalyakarāṇi<lb n="4"/> ca kadācidabhiha<metamark 
-              target="#NS.3.6.22" place="above">=</metamark>tāni mārayaṃitīti || <hi 
-              rend="bold"><add place="right-margin">sadyaḥ śabdo saptāhābhyaṃtaraparo 
-                jñātavyaḥ || 1<add place="top-margin">teṣv apīti kālāṃtara prāṇahareṣv 
-                  apīty arthaḥ kadācid āśu mārayaṃti || 3.. abhihatānīti śeṣaḥ | 
-                  anatihatāni kālāṃtareṇaiva mārayaṃti etac copalakṣaṇaṃ tena ru<add 
-                    place="below">vra</add>jākarāṇyevaṃ vaikalyaṃ jana<add 
-                    place="right-margin">yaṃti || evaṃ vaikalyādiṣv api 
-                    svaniyatakarmavyabhicāraḥ ||4</add> 
-                </add></add></hi> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.23"> 
-            <label>Commentary on 3.6.23</label> 
-            <caesura/> 
-            ata urdhvaṃ marmasthānāny ananuvyākhyāsyāmaḥ<lb n="5"/> || tatra 
-            pādasyāṃguṣṭhāṃgulyor madhye | kṣipram iti marmaḥ || tatra viddhasyākṣepakeṇa 
-            maraṇaṃ || <lb n="6"/> madhyamāṃgu<metamark target="#NS.3.6.23" place="above" 
-              >=</metamark> 
-            <add place="left-margin"><hi rend="bold">madhyamāṃgulīṃ anulakṣīkṛtya krameṇa 
-                madhye pādatalasya madhye talahṛdayaṃ nāma māṃsamarmedaṃ arddhāṃgulaṃ 
-                kālāṃtaraprāṇaharaṃ ca ||3 kṣiprasyopariṣṭād ubhayataḥ ity atra dvyaṃgula 
-                iti śeṣaḥ | ubhayataḥ iti ūrdhvam adhaś ca snāyumarmedaṃ caturaṃgulaṃ 
-                vaikalyakaraṃ ca 2</hi></add> līmanupūrveṇa madhye pādatalasya tala<add 
-              place="inline">nāma</add> hṛdayaṃ || tatra rujābhir maraṇaṃ || kṣi<lb n="7" 
-            /> prasyopariṣṭhād ubhayataḥ kūrcca<add place="inline">nāma</add>s tatra 
-            pādasya bhramaṇa vepane bhavataḥ || gulphasaṃdheradhaḥ u<lb n="8"/>bhayataḥ 
-            kūrcaśiras tatra rujāśophau || pādajaṃghayoḥ saṃdhāne gulphas tatra 
-              rujastabdhapā<pb n="92v"/>datā ṣaṃjatā vā || pārṣṇi pratijaṃghāmadhye 
-              iṃdra<metamark target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark>bastis tatra 
-            śoṇita kṣayeṇa maraṇaṃ || jaṃ<lb n="2"/>ghorvoḥ saṃdhāne jānus tatra khaṃjatā 
-            || jānusaṃdher ūrddhvam ubhayataḥ || tryaṃgula<metamark target="#NS.3.6.23" 
-              place="above">=</metamark>ā<del>pha</del>ṇī | tatra<lb n="3"/> 
-            śophābhivṛddhista <del>dhva</del>bdhasakthitā ca || ūrumadhya ūrvī <metamark 
-              target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark>| tatra śoṇitakṣayāt 
-              sakthiśo<lb n="4"/>ṣaḥ | ūrvyā ūrdhvam adho vaṃkṣaṇasaṃdhirūrumūle 
-              lohitākṣaṃ<metamark target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark> tatra 
-              lohi<metamark target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark>takṣayeṇa 
-            maraṇaṃ <lb n="5"/>pakṣāghāto vā | sakthiśoṣo vā || vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor aṃtare 
-              viṭapaṃ<metamark target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark> || tatra 
-            ṣāṃḍhyam alpaśu<lb n="6"/>kratā vā || evam etānyekādaśasakthimarmāṇi 
-            vyākhyātāni || e<metamark target="#NS.3.6.23" place="above" 
-            >=</metamark>tenenetarasakthi <lb n="7"/>vāhū ca vyākhyātau || viśeṣatas tu 
-            yāni sakthni gulphajānuviṭapāni || tāni bā<lb n="8"/>hau 
-            maṇibaṃdhakūrparakakṣadharāṇi || yathā vṛṣaṇavaṃkṣaṇayor aṃtare 
-              viṭapa<del>e</del>m evaṃ vakṣaḥ <add place="top-margin"><hi rend="bold"> 
-                <unclear extent="1" unit="line" cert="high">māṃsamarmedaṃ arddhāṃgulaṃ 
-                  pārṣṇi trayodaśoṃgulaschitakātaraprāṇahara | bhājayu dvyaṃgulamāha || 
-                  jānuni</unclear> ūrdhvaṃ tryaṃgule ubhayataḥ ūrdhvam adhaś ca 
-                snāyumarmeda | 1 <add place="right-margin">snāyumarmedam ekāṃgulaṃ 
-                  vaikalyakaraṃ ca | gayī tu tryaṃgulamānam etad āha | 2 śirāmarmedam 
-                  ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca || 3 śirāmarmedam akāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca 
-                  || 4 snāyumarmedam ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca ||4 ekādaśamarmanirdeśena 
-                  | 3</add></hi></add> 
-            <pb n="93r"/>kakṣayor madhye kakṣadharaṃ || tasmi<metamark 
-              target="#NS.3.6.23" place="above">=</metamark>n viddhe ta 
-            evo<del>u</del>padravāḥ | viśeṣatas tu maṇibaṃdhe kuṃṭhatā<lb n="2"/> | 
-            kurparākṣye | pakṣāghātaḥ | kuṇiḥ kakṣadhare | etenetarabāhur vyākhyātaḥ || 
-            evam etā<lb n="3"/>ni | catuścatvāriṃśat | śākhāsu marmāṇi vyākhyātāni || || 
-              <add place="top-margin"><hi rend="bold">tasmin iti maṇivaṃdhādau ta eveti 
-                gulphādi vyadhajātāḥ || 1| kuṃṭhatākarasyākarmaṇyetvaṃ | kuṇiḥ 
-                saṃkucitabāhumadhyaḥ ||3|</hi></add></l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.24"> 
-            <label>Commentary on 3.6.24</label> 
-            <caesura/> 
-            ata ūrddhvam udarorasau ma<lb n="4"/>rmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || || tatra 
-            vātavarco nira<metamark target="#NS.3.6.24" place="above">=</metamark>sanaṃ 
-            sthūlaṃ | tatra pratibaddhaṃ mahāgudaṃ nāma<lb n="5"/>marmaḥ | tatra sadyo 
-              ma<metamark target="#NS.3.6.24" place="above">=</metamark>raṇaṃ || 
-            alpamāṃsaśoṇitobhyaṃtarataḥ kaṭyāṃ mūtrāśayor bastis tatrā<lb n="6"/>pi sadyo 
-            maraṇaṃ || aśmarīvraṇād ṛte tatrā<metamark target="#NS.3.6.24" place="above" 
-              >=</metamark> py ubhayato bhi<metamark target="#NS.3.6.24" place="above" 
-              >=</metamark>nne na jīvati || ekato bhinne<lb n="7"/>jīvati || ekato vā 
-            bhinne mūtraśrāvī vraṇo bhavati || sa tu yatnenopakrāṃto rohati ||<lb n="8" 
-            />pakvāmāśayayor madhye śirāprabhavānābhis tatrāpi sadyo maraṇaṃ || stanayor 
-            madhyam adhi <add place="top-margin"><hi rend="bold">nirasanaṃ prerakaṃ | 
-                  4|<add place="left-margin">māṃsamarmedaṃ caturaṃgulaṃ sadyoghāti ca 
-                  ||4</add> 
-                <add place="right-margin">kaṭyām ity upalakṣaṇaṃ | 
-                  nābhipṛṣṭhamuṣkagudavaṃkṣaṇaśephaṃsi gṛhyaṃte | taduktaṃ | <l 
-                    xml:id="NS.3.6.24.1">nābhipṛṣṭhakaraṭamuṣkagudavaṃkṣaṇaśephasāṃ | 
-                    <caesura/> 
-                     ekadvārastanutvakko madhye bastir adhomukhaḥ | 4||</l></add> 
-                <add place="bottom-margin">tatrāpīti aśmarīnimitta ity arthaḥ | 3 
-                  bastāviti śeṣaḥ || 3</add></hi></add> 
-            <pb n="93v"/>ṣṭhāyor asyāmāśayadvāraṃ satvarajastamasām adhiṣṭhānaṃ hṛdayaṃ | 
-            tatrāpi sadya eva ma<metamark target="#NS.3.6.24" place="above" 
-            >=</metamark>raṇaṃ | <lb n="2"/>stanayor adhastāt dvaṃgulam ubhayataḥ | 
-              stana<metamark target="#NS.3.6.24" place="above">=</metamark>mūle | tatra 
-            kaphapūrṇamadhyatayā kāsaśvāsā<lb n="3"/>bhyāṃ atrāpi sadyo mriyate || 
-              stanacū<metamark target="#NS.3.6.24" place="above">=</metamark>cakayor 
-            madhye stanarohitau | tatra lohitapūrṇa<lb n="4"/>koṣṭhatayā | kāsaśvāsābhyāṃ 
-            ca mriyate || aṃsakūṭayor adhastāt | pārśvo paribhāga <add place="top-margin" 
-                ><hi rend="bold">śirāmarmedaṃ kamalamukulākāraṃ adhomukhaṃ caturaṃgulaṃ vā 
-                ||ola 1|| ubhayataḥ stana<del>mū</del> yor adhastā dvāṃgulapradeśaṃ 
-                stanamūle marma<del>i</del>ṇī || ubhayato grahaṇāt pṛthak stanasyādhaḥ 
-                stanamūlaṃ marmeti gamyatee | anyathā stanayor adhastād ity ukte militayor 
-                eva stanayor adhastāt itīdṛśe<add place="bottom-margin">rthe 
-                  stanayugamadhyasyādhastāt stanamūlākhyaṃ | marmadvayam iti aniṣṭaṃ syāt 
-                  | ime śirāmarmaṇī dve aṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca ||ola 2|| || stanayoḥ 
-                  cūcake stanacūcake | pūrvavākyā dvaṃgula ity anuvarttate | stena 
-                  stanacūcakayor ūrddhvaṃ dvyaṃgule stanarohite mamaṇī | ta<del>na</del>d 
-                  uktaṃ | stanacū<del>ka</del>cakayor ūrdhvaṃ dvyaṃgulā stanarohite | 
-                    arddhā<add place="left-margin">gulam iti māṃsamarmaṇī parikīrttate | 
-                    raktapūritakoṣṭhakālāt maraṇakāriṇī || ola 3 ||</add></add></hi></add> 
-            <pb n="94r"/> 
-            <add place="margin">yo</add>rapālāpau nāma | tatra raktena pūyabhāvagatena 
-            maraṇaṃ || <!-- A sign of add something but couldn't recognize  
-        what to add from margin-->bha ubha<metamark target="#NS.3.6.24" 
-              place="above">=</metamark>yatrorasau nāḍyau vātavahepastaṃ<lb n="2"/>bhau || 
-            tatra vātapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṃ ca maraṇaṃ || evam etānyurodarorasor 
-              dvā<lb n="3"/>daśamarmāṇi vyākhyātāni || || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">śirāmarmaṇi arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare + ubhayatrorasa iti 
-                uraso dvayoḥ pārśvayo | ity arthaḥ || ola 1 || ||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.25"> 
-            <label>Commentary on 3.6.25</label> 
-            <caesura/> 
-            ata urdhvaṃ pṛṣṭhamarmāṇi ca vyākhyāsyāmaḥ || || pṛṣṭhavaṃ<lb n="4"/>śam 
-            ubhayataḥ || pratiśro<metamark target="#NS.3.6.25" place="above" 
-            >=</metamark>ṇikāṃḍam asthinī kaṭīkataruṇe nāma marmaṇī || || <add 
-              place="top-margin"><hi rend="bold">pratiśroṇīkāṃḍam ity atra 
-                pratiśroṇikarṇāviti kecit paṭhaṃti || <add place="bottom-margin">tatra 
-                    śroṇi<add place="above">ta</add>karṇau lakṣyīkṛtya trikasaṃnidhāne 
-                  śroṇyām upari asthimarmaṇī arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 1|| 
-                  pratiśroṇi upara||</add></hi></add> 
-            <pb n="94v"/>|| tatra śoṇitakṣayāt pāṃḍur vivarṇo hīnadehaś ca mriyate || 
-              pārśvayo<metamark target="#NS.3.6.25" place="above">=</metamark>r 
-            jaghanabahir bhā<lb n="2"/>ge pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ kukuṃdare | tatra 
-            sparśājñānam adhaḥ kāye ceṣṭhopaghātaś ca || śroṇi<lb n="3"/>kāṃḍayor 
-            uparyāśayācchādanau pārśvaṃtarapratibaddhau nitaṃbau tatrādhaḥkāyaśoṣo 
-              daurbalyā<lb n="4"/>c ca maraṇaṃ || adhaḥ<metamark target="#NS.3.6.25" 
-              place="above">=</metamark> pārśvāṃtarapratibaddhau 
-              jaghanapārśvamadhyayosti<metamark target="#NS.3.6.25" place="above" 
-              >=</metamark>ryag ūrdhvaṃ ca <add place="top-margin">gayi tu | 
-              pārśvajaghanabhāga iti paṭhitvā pārśvayor jaghanabhāge adho bhāge nitaṃbe 
-              nimnau kukuṃdare iti vyākhyāti | saṃdhimarmaṇī arddhāṃgule īṣannimnākāre 
-              vaikalyakare ca || ola 1 || || āmāśayapidhāyakau || ola 3 || asthimarmaṇī 
-              arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 3 || ||<add place="bottom-margin" 
-                >yat pārśvayor aṃtaraṃ madhyaṃ tatra pratibaddhau ola 1|| || 
-                  jaghanapārśvamadhyayo<del extent="2" unit="char"/>r iti paścād 
-                bhāgapārśvabhāgayor iti paścād bhāgapārśvabhāgayoḥ yau madhyau 
-                vāmadakṣiṇau tayoḥ kathaṃ sthitāvity āha || uparyupari paśukāmāṃ <del 
-                  extent="1" unit="char"/>ma<del extent="1" unit="char"/>vṛddhe 
-                  saṃdhera<del extent="1" unit="char"/>pi<del extent="1" unit="char"/> 
-              </add>tiryag ūrdhvaṃtvaṃ ca | ola 1|| ||</add> 
-            <pb n="95r"/> jaghanāt pārśvasaṃdhī<metamark target="#NS.3.6.25" 
-              place="above">=</metamark> nāma | tatra lohitapūrṇakoṣṭhatayā mriyate || 
-            stanamūlāt ṛjūbha <lb n="2"/>yataḥ || pṛṣṭhavaṃśasya vṛhatī nāma | tatra 
-            śoṇitāni pravṛttinimittair_ŭ upadravair mṛya<metamark target="#NS.3.6.25" 
-              place="above">=</metamark>te || pṛṣṭho<lb n="3"/>paripṛṣṭhavaṃśam 
-              ubhayatastrika<metamark target="#NS.3.6.25" place="above" 
-            >=</metamark>saṃbaddhe dve aṃśa<unclear extent="1" unit="char"/>pha<metamark 
-              target="#NS.3.6.25" place="above">=</metamark> lake || tatra bāhvoḥ 
-              svāpaśo<del extent="1" unit="char"/>ṣai || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">jaghanād iti yapi lapte paṃcamīyaṃ tena jaghanaṃ paścādbhāgam 
-                āśrity a sthitau ||1 arddhāṃgule kālāṃtaramṛtyude || śirāmarmaṇī || ola 
-                1|| || śirāmarmaṇī arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca ola 2|| || 
-                pṛṣṭhavaṃśasyāyanatvāt pradeśaniyamārthaṃ pṛṣṭhoparītyuktaṃ ||o|2|| || 
-                grīvāyā aṃsa<add place="bottom-margin">dvayasya ca saṃyogastrikaḥ 
-                  ||asthimarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī || o|3|| || trikasaṃbaṃdhe iti 
-                  grīvāyā aṃsadvayasya saṃyogas trikas tatra saṃbaddhe aṃsaphalake ||o|3|| 
-                  ||</add></hi></add> 
-            <pb n="95v"/>|| bāhumūrdhvagrīvamadhye <unclear>dvaṃsa</unclear>pīṭha<metamark 
-              target="#NS.3.6.25" place="above">=</metamark>skaṃdhabaṃdhanāvaṃsau <add 
-              place="above">ne aṃse</add> nāmas tatra stabdhabāhutā || evam etā<lb n="2" 
-            />ni caturdaśa pṛṣṭhamarmāṇi vyākhyātāni || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">aṃsaphalakabhujaśikharayor baṃdhane aṃse | snāyumarmaṇī 
-                arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ca || o|1|| ||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.26"> 
-            <label>Commentary on 3.6.26</label> 
-            <caesura/> 
-            ata ūrdhvam ūrddhvajatugatāny anuvyākhyāsyā<lb n="3"/>maḥ || || tatra 
-            kaṃṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo dve nīle dve manye nāma vyatya<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>yena tatra<lb n="4"/> mūkatā 
-            svaravaikṛtyamarasagrāhitā vā grīvāyām ubhaya<metamark target="#NS.3.6.26" 
-              place="above">=</metamark>taś ca tasraś catasraḥ śirāmātṛ<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>kā | <add place="top-margin" 
-                ><hi rend="bold">ekā nīlā ekā manyā caikasmin pārśve anyā nīlā anyā manyā 
-                ca | aparasmin yā pārśve śirāmarmaṇī caturaṃgule vaikalyakāriṇī ca || 
-                ekasmin eva ekasmin pārśveś cata<add place="bottom-margin">sraś catasra 
-                  ity arthaḥ ||o|1|| atyāsena pāṭhaḥ | vaiparītyena || vyatyayenoparīti || 
-                  o|2|| || mātraketi | śirāmarmāṇi caturaṃgula pramāṇamātṛkā ||1|| 
-                  ||</add></hi></add> 
-            <pb n="96r"/> || tatra sadyo maraṇaṃ | śiro grīvāyāḥ saṃdhāne kṛkā<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>ṭike | tatra calam ūrdhvatāḥ 
-            || karṇapṛṣṭha<lb n="2"/>to 'dhaḥ saṃsthite vidhu<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>re tatra vādhairyaṃ | 
-            ghrāṇamārgrem ubhayataḥ śrotomāgraṃ pratibaddhe a<lb n="3"/>bhyaṃtarataḥ | 
-              phaṇe<metamark target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark> tatra 
-            gadhajñānavadhaḥ | bhrūpuchāṃtarayor adhokṣṇo bāhya|to 'pāṃgau | ta<lb n="4" 
-            />trāṃdhyaṃ || dṛṣṭyupaghāto vā || bhruvorupari nimna<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>yor āva<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>rttau | tatrāṃdhyaṃ | 
-            dṛṣṭyupaghāto vā || <add place="top-margin"><hi rend="bold">saṃdhimarmaṇī 
-                arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ||1|| snāyumarmāṇī kiṃcinnāmnākāre | o|2|| || 
-                śirāmarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ca || ghrāṇamārgrasya dvayoḥ 
-                pāśvayoḥ abhyaṃtarataḥ vivaradvārasaṃ<add place="bottom-margin">baddhe 
-                  phaṇe ||o|3|| śirāmarmaṇī arddhāṃgule vaika<del extent="5" 
-                    unit="syllables"/>mnayor iti pradeśakathanaṃ ||4|| saṃdhimarmaṇī 
-                  arddhāṃgule vaikalyakā|||o||4|| || || ||</add></hi></add> 
-            <pb n="96v"/> bhruvoraṃtoparikarṇalalāṭayor madhye śaṃkhyau<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark> || tatra sadyomaraṇaṃ || 
-            śaṃkhayor upari ke<metamark target="#NS.3.6.26" place="above" 
-              >=</metamark>śā<lb n="2"/>te<del>taṃ</del> upatkṣepau | tatra śalyo jīvet || 
-            pākāt patitaśalyo vā noddhṛtaśalyaḥ || bhruvo ma<lb n="3"/>dhye sthapaṇī 
-              tatrotkṣepa<metamark target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>vat || 
-            paṃcasaṃdhayaḥ śirasivibhaktāḥ | sīmaṃ<metamark target="#NS.3.6.26" 
-              place="above">=</metamark>tās tatonmādabhaya<lb n="4"/>cittanārśai maraṇaṃ 
-            || ghrāṇaśrotrākṣijihvāta<metamark target="#NS.3.6.26" place="above" 
-              >=</metamark>rpaṇīnāṃ śirāṇāṃ madhye śirāsaṃnni<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>pātaḥ <add place="top-margin" 
-                ><hi rend="bold">asthimarmaṇī arddhāṃgule || o|1|| kośaṃte | keśaparyaṃte 
-                snāyumarmaṇī arddhāṃgule viśilyaprāṇahare ca o|1|| || saśalyaḥ svayaṃ 
-                patitaśalyo vā jīvati uddhṛtaśilpo mṛyata ity arthaḥ || śirāmarma <add 
-                  place="bottom-margin">dvāṃgulaṃ viśalyaghnaṃ ca ||o|3|| || paṃcasaṃdhayo 
-                  ye śirasi vibhaktāḥ śarīrasaṃkhyā vyākaraṇe te samīṃtā ity arthaḥ || 
-                  imāni saṃdhimarmāṇi caturaṃgulapramāṇāni kālāṃtaraprāṇaharāṇi ||rū||3|| 
-                  || ghrāṇādīṃdriyacatuṣkatarpaṇīnāṃ ||1|| saṃnipātaḥ saṃyogaḥ ||1||</add> 
-              </hi></add> 
-            <pb n="97r"/> | śṛṃgā<metamark target="#NS.3.6.26" place="above" 
-            >=</metamark>ṭakasaṃjñaś ca || caturddhā tāni catvāri marmāṇi | tatrāpi sadyo 
-            maraṇaṃ | mastakā<lb n="2"/>bhyaṃ<metamark target="#NS.3.6.26" place="above" 
-              >=</metamark> tara upariṣṭāt śirāsaṃdhisaṃnipāto + romā<metamark 
-              target="#NS.3.6.26" place="above">=</metamark>varttau'dhipatis tatrāpi 
-            sadya e<lb n="3"/> va || evam etāni saptatriṃśad ūrddhvacatugatāni marmāṇi 
-            vyākhyātāni || <add place="top-margin"><hi rend="bold">imāni śirāmarmāṇi 
-                caturaṃgulapramāṇāni ||ru 1|| masta+|kābhyaṃtaro <del>tvā</del>arddham ity 
-                arthaḥ ||ru2|| etat saṃdhirmarma arddhāṃgulapramāṇaṃ ca ||2||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.27"> 
-            <label>Commentary on 3.6.27</label> 
-            <caesura/> 
-            bhavaṃti cātra<lb n="4"/>ślo| || || ūrvyaḥ<add place="above">marma</add> 
-            śirāṃsi viṭape ca sakakṣapārśve 
-            <caesura/> 
-             ekaikamaṃgula<metamark target="#NS.3.6.27" place="above">=</metamark>mitā 
-            stanapūrvamūlaṃ || 
-            <caesura/> 
-            <pb n="97v"/> || vidhyaṃguladvaya<metamark target="#NS.3.6.27" place="above" 
-              >=</metamark>mitaṃ maṇibaṃdhagulphaṃ | 
-            <caesura/> 
-             trīṇyevajā<metamark target="#NS.3.6.27" place="above">=</metamark>nuni paraṃ 
-            sahakūrparābhyāṃ ||1|| <add place="top-marign"><hi rend="bold">kūrcaśirāṃsi || 
-                ru1 ekaikaṃ yathā bhavati urvyā<add place="bottom-margin"> dayo 
-                  marmaviśeṣāḥ aṃgulamitā jñeyāḥ || || kṛṣṇāya namaḥ || || || || <pb 
-                    n="97v"/><add place="top-margin">stanapūrvamūlam ity ādi 
-                    maṇibaṃdhagulphaṃ stanamūlaṃ ca aṃguladvayamitaṃ jīhi || saparaṃ 
-                    dvitīya jānusahitaṃ jānutrīṇi tryaṃgulāni viddhītyarthaḥ || jānu 
-                    saparaṃ pāṭhaḥ || [gayī tu | anyādṛśaṃ sūtraṃ paṭhitvā stanamūle dve 
-                    gulphe ca | iṃdrabastayaś catvāro dvau maṃibaṃdhāviti daśamarmāṇi 
-                    dvyaṃgulāni |<del>stana</del></add> 
-                  <add place="bottom-margin">bhojanadarśanād vyākhyātāni | tathā jānu 
-                    saparam ity atra saha pareṇa parapradeśāvasthite tāni marmaṇāvarttate 
-                    yat tatsaparaṃ | tena jānunī dve āṇyaś catasraḥ kūrpare dve ity aṣṭau 
-                    | aṃgulāni vyākhyātāni | śeṣaṃ samaṃ | mānakathanaprayojanam āhaḥ 
-                    ||1|| yāni mūdhni catvāri marmāṇi śṛṃgāṭakasaṃjñāni tathā tatraiva 
-                    paṃca sīmaṃtasaṃjñāni | gale kaṃṭhe yāni dve ca daśa kathitāni | 
-                    tatrāṣṭau mātṛkā dve nīle dve manye etāni marmāṇi 
-                    svapāṇitalakuṃcitasamitāni caturaṃgulaprāmāṇānītyarthaḥ || śeṣāṇi 
-                    ṣaṭpaṃcāśan marmāṇi avaihi jānīhi || a<add place="right-margin">nye tu 
-                      ṣṭapaṃcāśanmarmāṇaï tilapramāṇāny āhuḥ ||2||</add></add> 
-                </add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.28"> 
-            <label>Commentary on 3.6.28</label> 
-            <caesura/> 
-            hṛ<lb n="2"/>dbastikūrcagudanābhivadaṃti mūddhni 
-            <caesura/> 
-             catvāriṃ paṃca ca gale daśayāni ca dve || 
-            <caesura/> 
-             tāni sva<lb n="3"/>pāṇitala<metamark target="#NS.3.6.28" place="above" 
-              >=</metamark>kuṃcitasaṃmitāni 
-            <caesura/> 
-             śeṣāṇy avaihi parivistarato 'gulārddhaṃ ||2||<pb n="98r"/> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.29"> 
-            <label>Commentary on 3.6.29</label> 
-            <caesura/> 
-            || etat pramāṇama'bhivī<add place="margin">kṣya</add> vadaṃti tajñāḥ 
-            <caesura/> 
-             śastreṇa ma<metamark target="#NS.3.6.29" place="above" 
-            >=</metamark>rmakaraṇaṃ parihṛtya kāryaṃ <add place="above">marmma</add> || 
-            <caesura/> 
-             pārśvā<lb n="2"/>bhighātitamapīha nihaṃti marma 
-            <caesura/> 
-             tasmād dhi marmasa<metamark target="#NS.3.6.29" place="above" 
-            >=</metamark>danaṃ parivarjanīyaṃ || <del>chinna</del> 3 || <add 
-              place="top-margin"><hi rend="bold">marmakaraṇaṃ pāṭhaḥ karmakaraṇaṃ pāṭhaḥ 
-                || marmasadanaṃ marmasthānaṃ | karacaraṇachede jīvaṃti || tad 
-                avayavabhūtamarmachede tu na jīvaṃtīti viśeṣaṃ darśayannāha 
-              ||3||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.30"> 
-            <label>Commentary on 3.6.30</label> 
-            <caesura/> 
-            chinne<lb n="3"/>ṣu pāṇicaraṇeṣu śirānarāṇāṃ 
-            <caesura/> 
-             saṃko<metamark target="#NS.3.6.30" place="above" 
-            >=</metamark>camīyurasṛgalpamato nireti || 
-            <caesura/> 
-             prāpyā'mitaṃ<lb n="4"/> vyasanamugramato manuṣyāḥ 
-            <caesura/> 
-             saṃchinnaśākhataruvat nidhanaṃ na yāṃti ||4|| <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">saṃkocaṃ jagmuḥ ato alpaṃ rudhiraṃ prava<add 
-                  place="bottom-margin"> rttate ||4|| </add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.31"> 
-            <label>Commentary on 3.6.31</label> 
-            <caesura/> 
-            kṣipreṣu tatra<metamark target="#NS.3.6.31" place="above">=</metamark><lb 
-              n="5"/> sataleṣu hateṣu raktaṃ 
-            <caesura/> 
-             gacchatyatīva pavanaś ca rujaḥ karoti || 
-            <caesura/> 
-             evaṃ vināśam upayāṃti hi tatra viddhā 
-            <caesura/> 
-             vṛkṣā ivāyudhanipātanikṛttamūlāḥ 5 || <add place="bottom-margin"><hi 
-                rend="bold">tatra pāṇyoś caraṇayo dvorvo || <add place="below"> gayī tu 
-                  vṛkṣā ivāyudhanipātetyādi sthāne kiṃjalkapatramaprayanādipaṃkajānīti 
-                  paṭhaṃti || talahṛdayeṣu ||5||</add></hi></add> 
-            <pb n="98v"/></l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.32"> 
-            <label>Commentary on 3.6.32</label> 
-            <caesura/> 
-            tasmāt tayor abhihatasya tu pāṇipādaṃ 
-            <caesura/> 
-             chettavyam āśu maṇibaṃdhanagulphadeśe || 
-            <caesura/> 
-             marmā<metamark target="#NS.3.6.32" place="above">=</metamark><lb n="2"/>ṇi 
-              śalyavi<del>śa</del>ṣayārddham udāharaṃti 
-            <caesura/> 
-             tasmāc ca marmasu hatā na bhavaṃti sadyaḥ ||6|| <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">marmamānakathanaprayojanaṃ pūrvataravākye pratipādya 
-                marmajñānaviṣayaṃ nidarśayan āha || || śalyasya manaḥ śarīrābādhakasya 
-                viṣayaḥ śalyaviṣayaḥ sa ca śastrādi praṇipradhānān maraṇāmaraṇa<add 
-                  place="bottom-margin">kārakatvena dvividhaḥ tatra maraṇakārakaḥ 
-                  śalyaviṣayo marmākhyaḥ śarīradeśaḥ yasmāt tatra hatāḥ sadya eva na 
-                  bhavaṃti | saptāhābhyaṃtara eva mṛyata ity arthaḥ | tasmān 
-                  maraṇakārakatvena marmāṇi śilpaviṣasyārddham udāharaṃti pūrvācārya iti 
-                  śeṣaḥ || 6|| nanu kecin marmahatā<add place="left-margin" 
-                  >pi</add>jīvaṃto dṛśyaṃte | tat kathaṃ maraṇakārakatvena marmāṇi 
-                  śilpaviṣayasyārddham ity āśaṃ<add place="right-margin">ky āha || 
-                    jīvaṃtītyādi ||</add></add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.33"> 
-            <label>Commentary on 3.6.33</label> 
-            <caesura/> 
-            jīvaṃti<lb n="3"/> tatra yadi vaidyaguṇena kecit 
-            <caesura/> 
-             te prāpnuvaṃti vikalatvam asaṃśayaṃ hi || 
-            <caesura/> 
-             saṃbhinnajarjjari<lb n="4"/>takoṣṭhaśiraḥ kapālā 
-            <caesura/> 
-             jīvaṃti śastravihitaiś ca śaśarīradeśaiḥ ||7||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.34"> 
-            <label>Commentary on 3.6.34</label> 
-            <caesura/> 
-            channaiś ca sakthi<lb n="5"/>bhūjapādakaraira<del>jai</del>śeṣair 
-            <caesura/> 
-             yeṣāṃ na marmasu kṛtā vividhāḥ prahārāḥ ||<pb n="99r"/> 
-            <caesura/> 
-             || somamārutatejāṃsi rajaḥ satvatamāṃsi ca || 
-            <caesura/> 
-             marmasu prāyasaḥ puṃsāṃ bhūtātmā cā'viti<lb n="2"/>ṣṭha<del>i</del>te 
-            ||8||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.35"> 
-            <label>Commentary on 3.6.35</label> 
-            <caesura/> 
-            marmasvabhihatās tasmān na jīvaṃti śarīriṇaḥ || 
-            <caesura/> 
-             iṃdriyārtheṣv a'saṃprāptir mano<lb n="3"/>budhiviparyayaḥ ||9||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.36"> 
-            <label>Commentary on 3.6.36</label> 
-            <caesura/> 
-            rujaś ca vividhā tīvrābha<unclear extent="1" unit="char" reason="faded" 
-              cert="high">va</unclear>tyāśu + hare hate || 
-            <caesura/> 
-             hate kālāṃtaraghne tu<lb n="4"/> dhruvo dhātukṣayo mahān ||10||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.37"> 
-            <label>Commentary on 3.6.37</label> 
-            <caesura/> 
-            tathā dhātukṣyāj jaṃtur vedanābhiś ca nasyati || 
-            <caesura/> 
-             hate<lb n="5"/> vaikalyakāre tu kevalaṃ vaidyanipuṇāt ||11||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.38"> 
-            <label>Commentary on 3.6.38</label> 
-            <caesura/> 
-            śarīraṃ kriyayā yuktaṃ vikalatva'm avā<lb n="6"/>pnuyāt || 
-            <caesura/> 
-             viśalyaghne tu vijñeyaṃ pūrvo<metamark target="#NS.3.6.38" place="above" 
-              >=</metamark>ktaṃ yat tu kāraṇaṃ ||12|| || || || <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">7 | 8 | 9 | janane iti pāṭhaḥ ||10|| 11|| pūrvoktam iti 
-                śalyamukhāvaruddho yāvad aṃtar vāyus tiṣṭhati tā <add 
-                  place="bottom-margin">vaj jīvatītyādyuktam eva kāraṇaṃ jñeyaṃ 
-                  lakṣaṇātvenetyarthaḥ || vaidyasya naipuṇatvaṃ vijñeyaṃ || vaidyanaipuṇāt 
-                  viśalyaghno pi jīvati ||12|| ||</add></hi></add> 
-            <pb n="99v"/></l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.39"> 
-            <label>Commentary on 3.6.39</label> 
-            <caesura/> 
-            rujākarāṇi marmāṇi kṣitāni vividhā rujaḥ || 
-            <caesura/> 
-             kurvaṃ<del>te ca</del>tyaṃte ca vaikalyaṃ kuvaidyavaśa<lb n="2"/>go yadi 
-            ||13||</l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.40"> 
-            <label>Commentary on 3.6.40</label> 
-            <caesura/> 
-            chedabhedābhighātebhyo dahanād dāruṇād api || 
-            <caesura/> 
-             upaghā<metamark target="#NS.3.6.40" place="above">=</metamark>taṃ vijānīyāt 
-              marma<lb n="3"/>ṇāṃ tulyalakṣaṇaṃ ||14|| <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">13 idānīṃ marmaghātatulyaṃ marmasamīpasyāpi deśasya ghātaṃ 
-                mahān arthakaraṃ darśayan āha || upaghātaṃ samīpaghātaṃ ||14||</hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.41"> 
-            <label>Commentary on 3.6.41</label> 
-            <caesura/> 
-            ma<metamark target="#NS.3.6.41" place="above">=</metamark>rmābhighātas tu na 
-            kaścid asti 
-            <caesura/> 
-             yolpātyayo vāpi niratyayo<lb n="4"/> vā || 
-            <caesura/> 
-             prāyeṇa marmasvabhi<del>ghā i</del>tāḍitās tu 
-            <caesura/> 
-             vaikalyam ṛchaṃty athavā mriyaṃte ||15|| <add place="top-margin"><hi 
-                rend="bold">marmābhighāte vaidyasya yatnaparatāṃ sūcayan āha || 
-                marmābhighātās tv ity ādi gayī <add place="bottom-margin">tu tadvākyaṃ na 
-                  paṭhati ||15||</add></hi></add> 
-          </l> 
- 
-          <l xml:id="NS.3.6.42"> 
-            <label>Commentary on 3.6.42</label> 
-            <caesura/> 
-            marmāṇy a<lb n="5"/>dhiṣṭhāya hi ye vikārā 
-            <caesura/> 
-             mū<metamark target="#NS.3.6.42" place="above">=</metamark>rchaṃti kāye 
-            vividhā narāṇāṃ || 
-            <caesura/> 
-             prāyeṇa te kṛ<del>tkra</del>chratamā bhavaṃti<lb n="6"/> 
-            <caesura/> 
-             narasya yatnair api sādhyamānā ||16|| || <add place="bottom-margin"><hi 
-                rend="bold">mūrchaṃti samuchrāyaṃ gachaṃti yasamd e<del>yaṃ</del>vaṃvidho 
-                marmābhighātas tasmād vaidyena yatnaḥ kārya iti sūcitaṃ ||16|| || || 
-                ||</hi></add> 
-            <pb n="100r"/></l> 
- 
-          <p ana="3.6.42.trailer">iti pratyekamarma<metamark target="#trailer" 
-              place="above">=</metamark>deśaṃ nāma ṣaṣṭhaṃ śārīraṃ ||6||</p> 
- 
- 
- 
- 
-        </div> 
- 
-      </div> 
- 
-    </body> 
-  </text> 
-</TEI>