This shows you the differences between two versions of the page.
| Next revision | Previous revision | ||
| wiki:susrutapathasuddhi:susrutapathasuddhi-03 [2024/07/03 00:26] – created - external edit 127.0.0.1 | wiki:susrutapathasuddhi:susrutapathasuddhi-03 [2026/08/19 19:27] (current) – removed - external edit (Unknown date) 127.0.0.1 | ||
|---|---|---|---|
| Line 1: | Line 1: | ||
| - | <TEI xmlns=" | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <idno type=" | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <msItem defective=" | ||
| - | <!-- @defective: ' | ||
| - | <author role=" | ||
| - | <title xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <title type=" | ||
| - | <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples --> | ||
| - | < | ||
| - | <!-- @mainLang can be " | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <!-- @form can be " | ||
| - | < | ||
| - | ><!-- @material can be " | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | > | ||
| - | not distinguished.</ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <!-- calendar can be " | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | |||
| - | <change when=" | ||
| - | |||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | <text xml: | ||
| - | |||
| - | < | ||
| - | <div n=" | ||
| - | |||
| - | <div n=" | ||
| - | < | ||
| - | |||
| - | < | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | māṃsaśirādisaṃśritānyataḥ tadanaṃtaraṃ marmāṇāṃ nirddeśo yujyata i|tyāha | 2 | ||
| - | pratyekaṃ śabdādagre māṃsā< | ||
| - | māṃsādi marmāṇāṃ nirdeśo vivaraṇaṃ yasmin tat tathā ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | marmāṇi< | ||
| - | target="# | ||
| - | rend=" | ||
| - | snāyumarmā< | ||
| - | target="# | ||
| - | target="# | ||
| - | place=" | ||
| - | yasmānnopalabhyaṃte || <add place=" | ||
| - | paṃcaiva mamāṇi nādhikānīti darśayannāha ||1| nanu śrotaḥ prabhṛtīnām api | ||
| - | māraṇātmakatvān marmatvam asty eva | tat kathaṃ māṃsādivyatirekeṇa anyāni marmāṇi | ||
| - | nopalabhyaṃta ity uktaṃ | ucyate mārayaṃtīti mamāṇi ucyaṃte | śrotasi kṣatepi | ||
| - | nāvaśyatayā maraṇaṃ | tato vakṣyati śroto viddhaṃ tu pratyākhyāyopacared iti | yady | ||
| - | evaṃ tarhi | ruk karavaikalyakarāṇāmamāraṇātmakatvāt marmatvaṃ na syād iti | cet | | ||
| - | tanna | rukkaravaikalyakareṣv api agnīṣomādi prāṇānāṃ madhye kasyacit prāṇasya hāniḥ | ||
| - | | athavā śrotaḥ prabhṛtīni māṃsādīny avyatiricā varttaṃte | yato māṃsādiṣv eva | ||
| - | śrotaḥ prabhṛtīni saṃti tasmān māṃsādīni paṃcaiva marmāṇi ||1|| <add | ||
| - | place=" | ||
| - | n=" | ||
| - | />20 saṃdhimarma <lb n=" | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | māṃsamarmāṇi || eka<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | /> | ||
| - | || tadetat saptottaraṃ marmaśataṃ |</l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | bāhū ca vyākhyātau || udarorasordvādaśa caturdaśa pṛṣṭhe< | ||
| - | pratyūrddhva sapta | <unclear extent=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | place=" | ||
| - | /> | ||
| - | || <add place=" | ||
| - | ekādaśakṣiprādīnāṃ lakṣaṇam ācāryaḥ svayam ekāgre kariṣyati || 2 atotremāni na | ||
| - | vyākhyātāni ||2||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | gudabastinābhihṛdayastana< | ||
| - | mūlastanarohitānyapastaṃbhāvapalā< | ||
| - | pṛṣṭhamarmāṇi tu || kaṭī< | ||
| - | kataruṇakukuṃdarāṃ nitaṃbapārśvasaṃdhivṛhatyaṃśaphalakānyaṃ< | ||
| - | bāhumarmāṇi tu || kṣipratalahṛdayakūrccakūrccaśiromaṇibaṃdhakūrparā< | ||
| - | target="# | ||
| - | <lb n=" | ||
| - | ūrddhvaṃ ca<lb n=" | ||
| - | dve phale | dvāvapāṃgau | dvāva< | ||
| - | sthāpaṇī | paṃca sīmaṃtā | catvāriśṛṃgāṭakānyekodhi< | ||
| - | place=" | ||
| - | gaṇayi< | ||
| - | kaṭīkataruṇādīni dve dve | evaṃ caturdaśa || 2 <add place=" | ||
| - | kṣiprādi ekaikaṃ gaṇayitavyaṃ 3</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | talahṛdayeṃdrabastigudastanarohitāni || māṃsamarmāṇi || < | ||
| - | /> | ||
| - | /> | ||
| - | /> | ||
| - | n=" | ||
| - | jānukurparaśīmaṃtādhipatigulphamaṇibaṃdha< | ||
| - | saṃdhimarmāṇīti || <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | n=" | ||
| - | adhyāye vyākhyātā | tena atra na vyākhyāyate ||3</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | paṃcavikalpāni< | ||
| - | /> | ||
| - | n=" | ||
| - | prā< | ||
| - | trayastriṃśat || triṇi viśalyaghnāni || catuścatvāriṃśa< | ||
| - | aṣṭau rujākarāṇīti || </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | place=" | ||
| - | < | ||
| - | hṛdayaṃ bastinābhyau ca ghnaṃti sadyo hatāni tu ||1|| <add place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | < | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | > | ||
| - | place=" | ||
| - | < | ||
| - | kaṭī< | ||
| - | saṃdhī< | ||
| - | vṛhatī< | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | stanamūle dve | stanarohite dve | apālāpau dvau | apastaṃbhau dvau | evam aṣṭau | ||
| - | vakṣo marmāṇi | sīmaṃtāḥ paṃcatalāni catvāri | kṣiprāṇi catvāri | iṃdrabastayaś | ||
| - | catvāraḥ | dve kaṭīkataruṇe dve pārśvasaṃdhi dve vṛhatyau dvau nitaṃbau evaṃ | ||
| - | trayastriṃśat kālāṃtaraprāṇaharāṇi ||1||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | utkṣepausthapaṇī caiva viśa< | ||
| - | > | ||
| - | rend=" | ||
| - | vikalyaghnāni pāṭhaḥ 1</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | jānū< | ||
| - | target="# | ||
| - | < | ||
| - | kukuṃdare kakṣadhare< | ||
| - | rend=" | ||
| - | ūrvyaḥ | catvāra kurcāḥ | viṭapādināṃ āvarttānāṃ pratyekaṃ dvau dvau || iti | ||
| - | catuścatvāriśat vaikalyakarāṇi ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | vaikalyakara< | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | target="# | ||
| - | < | ||
| - | rujākarā< | ||
| - | < | ||
| - | kṣiprāṇi viddhamā< | ||
| - | place=" | ||
| - | kūrcaśirasihastayoḥ evaṃ catvāri kūrcaśirāṃsi ||4</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | place=" | ||
| - | target="# | ||
| - | tāṃstā< | ||
| - | pratipadyaṃte | <add place=" | ||
| - | atyaṃtamiśrībhāvaḥ 3 saṃnipātaḥ saṃśleṣaḥ | atyaṃtamiśrībhāva iti yāvat sarveṣāṃ | ||
| - | sarvatra marmāṇi saṃśleṣepi māṃsamarmaśarāmarmādivyavahāra ādhikyam āśrity a | ||
| - | pārthivādi vyavahāravat svabhāva iti | hetvaṃtaranirapekṣatayā || prāṇāḥ agnyādayaḥ | ||
| - | |2 tān tān iti iṃdriyārtheṣv asaṃprāptir manobuviparyayaḥ | ity ādikān | anye tu | ||
| - | bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ ity ādikān || ola 2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | target="# | ||
| - | kālāṃtara prāṇaharāṇi <add place=" | ||
| - | xml: | ||
| - | < | ||
| - | marmasu prāyasaḥ puṃsā bhūtātmā < | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | kṣapayaṃ< | ||
| - | śalyamu< | ||
| - | tāvajjīvatyudhṛtamātre tu śalye marmasthānāśrito vāyu niṣkrāmati | tasmāt saśa<lb n=" | ||
| - | />lyo jīvati | uddhṛtaśalyo mriyate | pākātpatitaśalyo vā jīvati | vaikalyakarāṇi <lb | ||
| - | n=" | ||
| - | rujākarāṇyagnivāyu< | ||
| - | ca rujāmāhur eke | <add place=" | ||
| - | /> | ||
| - | agniguṇeṣu āśukṣīṇeṣu iti | agnerāśukāritvād ity arthaḥ | tāviti agnivāyu viśeṣeṇa | ||
| - | rujākarau | sāmānyaina punaḥ somo pi kaphavraṇe vedanā saṃbhavāt ||1</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | samṛddhānāṃ ca samavāyāt | sadyaḥ prāṇaha< | ||
| - | target="# | ||
| - | dvihīnānāṃ viśalyaprāṇa< | ||
| - | rujākarāṇīti || yataścaimato ' | ||
| - | <add place=" | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | prāyeṇa tā marmasu saṃniviṣṭāḥ || | ||
| - | < | ||
| - | snāyvasthimāṃsāni tathaiva saṃdhīn | ||
| - | < | ||
| - | saṃtarpya dehaṃ prati<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | unit=" | ||
| - | etena sirāṇāṃ snāyvasthimāṃsasaṃdhigatvaṃ bodhitaṃ</ | ||
| - | śoṇitāgamanam ity arthaḥ ||2 <add place=" | ||
| - | 4</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | samaṃtato vāyurabhis tṛ< | ||
| - | <add place=" | ||
| - | < | ||
| - | vivarddhamā< | ||
| - | < | ||
| - | rujaḥ satīvrā pratanoti kāye ||2||</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | pra<lb n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | saṃjñā< | ||
| - | <add place=" | ||
| - | ṣaṣṭheś cetanā dhāturapi nasyati ||3||</ | ||
| - | < | ||
| - | ato hi śalyaṃ vinihaṃtumichan | ||
| - | < | ||
| - | marmāṇi yatnena parī<lb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | śeṣaṃ vyākhyātaṃ || <add place=" | ||
| - | lākṣaṇanāśeṣam iti dāhādi śrotānirodhādi ca pittaśleṣmaṇor lakṣaṇaṃ vyākhyātaṃṃm | ||
| - | evety arthaḥ ||2</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | target="# | ||
| - | />ti | kālāṃtaraprāṇaharam aṃte viddhaṃ | vaikalyaṃ cāpādayati || viśalyaprāṇaharaṃ ca | ||
| - | vaikalya< | ||
| - | rujākaramaramatīvra pravedanaṃ bhavati || <add place=" | ||
| - | samīpe viddhaṃ madhye viddhaṃ tu sadya eva ity arthaḥ || 2 etena pūrvaṃ pūrvaṃ | ||
| - | karmakāraṇavaikalyāt parasya rasya kāryaṃ karoti | evaṃ paraṃ param api mamāti | ||
| - | viddhātikāraṇavaśāt pūrvasya pūrvasya karma karoti ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharāṇi || pakṣān māsā< | ||
| - | target="# | ||
| - | viśalya prāṇaharāṇi vaikalyakarāṇi< | ||
| - | target="# | ||
| - | ><add place=" | ||
| - | place=" | ||
| - | mārayaṃti || 3.. abhihatānīti śeṣaḥ | anatihatāni kālāṃtareṇaiva mārayaṃti etac | ||
| - | copalakṣaṇaṃ tena ru<add place=" | ||
| - | place=" | ||
| - | ||4</ | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | pādasyāṃguṣṭhāṃgulyor madhye | kṣipram iti marmaḥ || tatra viddhasyākṣepakeṇa maraṇaṃ || | ||
| - | <lb n=" | ||
| - | <add place=" | ||
| - | pādatalasya madhye talahṛdayaṃ nāma māṃsamarmedaṃ arddhāṃgulaṃ kālāṃtaraprāṇaharaṃ | ||
| - | ca ||3 kṣiprasyopariṣṭād ubhayataḥ ity atra dvyaṃgula iti śeṣaḥ | ubhayataḥ iti | ||
| - | ūrdhvam adhaś ca snāyumarmedaṃ caturaṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca 2</ | ||
| - | līmanupūrveṇa madhye pādatalasya tala<add place=" | ||
| - | rujābhir maraṇaṃ || kṣi<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | /> | ||
| - | rujastabdhapā< | ||
| - | target="# | ||
| - | jaṃ<lb n=" | ||
| - | || tryaṃgula< | ||
| - | tatra<lb n=" | ||
| - | < | ||
| - | sakthiśo< | ||
| - | target="# | ||
| - | target="# | ||
| - | vā | sakthiśoṣo vā || vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor aṃtare viṭapaṃ< | ||
| - | place=" | ||
| - | etānyekādaśasakthimarmāṇi vyākhyātāni || e< | ||
| - | > | ||
| - | sakthni gulphajānuviṭapāni || tāni bā<lb n=" | ||
| - | yathā vṛṣaṇavaṃkṣaṇayor aṃtare viṭapa< | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | <unclear extent=" | ||
| - | trayodaśoṃgulaschitakātaraprāṇahara | bhājayu dvyaṃgulamāha || jānuni</ | ||
| - | ūrdhvaṃ tryaṃgule ubhayataḥ ūrdhvam adhaś ca snāyumarmeda | 1 <add | ||
| - | place=" | ||
| - | tryaṃgulamānam etad āha | 2 śirāmarmedam ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca || 3 | ||
| - | śirāmarmedam akāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca || 4 snāyumarmedam ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ | ||
| - | ca ||4 ekādaśamarmanirdeśena | 3</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | maṇibaṃdhe kuṃṭhatā< | ||
| - | etenetarabāhur vyākhyātaḥ || evam etā<lb n=" | ||
| - | vyākhyātāni || || <add place=" | ||
| - | eveti gulphādi vyadhajātāḥ || 1| kuṃṭhatākarasyākarmaṇyetvaṃ | kuṇiḥ | ||
| - | saṃkucitabāhumadhyaḥ ||3|</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | tatra vātavarco nira< | ||
| - | sthūlaṃ | tatra pratibaddhaṃ mahāgudaṃ nāma<lb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | kaṭyāṃ mūtrāśayor bastis tatrā< | ||
| - | tatrā< | ||
| - | bhi< | ||
| - | bhinne< | ||
| - | yatnenopakrāṃto rohati ||<lb n=" | ||
| - | sadyo maraṇaṃ || stanayor madhyam adhi <add place=" | ||
| - | prerakaṃ | 4|<add place=" | ||
| - | ||4</ | ||
| - | <add place=" | ||
| - | nābhipṛṣṭhamuṣkagudavaṃkṣaṇaśephaṃsi gṛhyaṃte | taduktaṃ | <l | ||
| - | xml: | ||
| - | < | ||
| - | ekadvārastanutvakko madhye bastir adhomukhaḥ | 4||</ | ||
| - | <add place=" | ||
| - | 3</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | sadya eva ma< | ||
| - | /> | ||
| - | place=" | ||
| - | atrāpi sadyo mriyate || stanacū< | ||
| - | > | ||
| - | kāsaśvāsābhyāṃ ca mriyate || aṃsakūṭayor adhastāt | pārśvo paribhāga <add | ||
| - | place=" | ||
| - | caturaṃgulaṃ vā ||ola 1|| ubhayataḥ stana< | ||
| - | stanamūle marma< | ||
| - | marmeti gamyatee | anyathā stanayor adhastād ity ukte militayor eva stanayor | ||
| - | adhastāt itīdṛśe< | ||
| - | stanamūlākhyaṃ | marmadvayam iti aniṣṭaṃ syāt | ime śirāmarmaṇī dve aṃgule | ||
| - | kālāṃtaraprāṇahare ca ||ola 2|| || stanayoḥ cūcake stanacūcake | pūrvavākyā | ||
| - | dvaṃgula ity anuvarttate | stena stanacūcakayor ūrddhvaṃ dvyaṃgule stanarohite | ||
| - | mamaṇī | ta< | ||
| - | stanarohite | arddhā< | ||
| - | raktapūritakoṣṭhakālāt maraṇakāriṇī || ola 3 ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | <add place=" | ||
| - | <!-- A sign of add something but couldn' | ||
| - | what to add from margin--> | ||
| - | > | ||
| - | vātapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṃ ca maraṇaṃ || evam etānyurodarorasor dvā<lb n=" | ||
| - | /> | ||
| - | arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare + ubhayatrorasa iti uraso dvayoḥ pārśvayo | ity | ||
| - | arthaḥ || ola 1 || ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | />śam ubhayataḥ || pratiśro< | ||
| - | > | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | <add place=" | ||
| - | lakṣyīkṛtya trikasaṃnidhāne śroṇyām upari asthimarmaṇī arddhāṃgule | ||
| - | kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 1|| pratiśroṇi upara||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | pārśvayo< | ||
| - | n=" | ||
| - | ceṣṭhopaghātaś ca || śroṇi< | ||
| - | pārśvaṃtarapratibaddhau nitaṃbau tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbalyā< | ||
| - | adhaḥ< | ||
| - | jaghanapārśvamadhyayosti< | ||
| - | ūrdhvaṃ ca <add place=" | ||
| - | jaghanabhāge adho bhāge nitaṃbe nimnau kukuṃdare iti vyākhyāti | saṃdhimarmaṇī | ||
| - | arddhāṃgule īṣannimnākāre vaikalyakare ca || ola 1 || || āmāśayapidhāyakau || ola 3 || | ||
| - | asthimarmaṇī arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 3 || ||<add | ||
| - | place=" | ||
| - | jaghanapārśvamadhyayo< | ||
| - | iti paścād bhāgapārśvabhāgayoḥ yau madhyau vāmadakṣiṇau tayoḥ kathaṃ sthitāvity āha | ||
| - | || uparyupari paśukāmāṃ <del extent=" | ||
| - | /> | ||
| - | </ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | n=" | ||
| - | upadravair mṛya< | ||
| - | n=" | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | extent=" | ||
| - | yapi lapte paṃcamīyaṃ tena jaghanaṃ paścādbhāgam āśrity a sthitau ||1 arddhāṃgule | ||
| - | kālāṃtaramṛtyude || śirāmarmaṇī || ola 1|| || śirāmarmaṇī arddhāṃgule | ||
| - | kālāṃtaraprāṇahare ca ola 2|| || pṛṣṭhavaṃśasyāyanatvāt pradeśaniyamārthaṃ | ||
| - | pṛṣṭhoparītyuktaṃ ||o|2|| || grīvāyā aṃsa< | ||
| - | saṃyogastrikaḥ ||asthimarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī || o|3|| || | ||
| - | trikasaṃbaṃdhe iti grīvāyā aṃsadvayasya saṃyogas trikas tatra saṃbaddhe | ||
| - | aṃsaphalake ||o|3|| ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | place=" | ||
| - | caturdaśa pṛṣṭhamarmāṇi vyākhyātāni || <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | ca || o|1|| ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | tatra kaṃṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo dve nīle dve manye nāma vyatya< | ||
| - | target="# | ||
| - | svaravaikṛtyamarasagrāhitā vā grīvāyām ubhaya< | ||
| - | place=" | ||
| - | target="# | ||
| - | rend=" | ||
| - | yā pārśve śirāmarmaṇī caturaṃgule vaikalyakāriṇī ca || ekasmin eva ekasmin pārśveś | ||
| - | cata<add place=" | ||
| - | vaiparītyena || vyatyayenoparīti || o|2|| || mātraketi | śirāmarmāṇi caturaṃgula | ||
| - | pramāṇamātṛkā ||1|| ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | karṇapṛṣṭha< | ||
| - | place=" | ||
| - | pratibaddhe a<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | ta<lb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | place=" | ||
| - | place=" | ||
| - | snāyumarmāṇī kiṃcinnāmnākāre | o|2|| || śirāmarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ca || | ||
| - | ghrāṇamārgrasya dvayoḥ pāśvayoḥ abhyaṃtarataḥ vivaradvārasaṃ< | ||
| - | place=" | ||
| - | extent=" | ||
| - | arddhāṃgule vaikalyakā|||o||4|| || || ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | upari ke< | ||
| - | /> | ||
| - | noddhṛtaśalyaḥ || bhruvo ma<lb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | sīmaṃ< | ||
| - | n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | target="# | ||
| - | rend=" | ||
| - | arddhāṃgule viśilyaprāṇahare ca o|1|| || saśalyaḥ svayaṃ patitaśalyo vā jīvati | ||
| - | uddhṛtaśilpo mṛyata ity arthaḥ || śirāmarma <add place=" | ||
| - | viśalyaghnaṃ ca ||o|3|| || paṃcasaṃdhayo ye śirasi vibhaktāḥ śarīrasaṃkhyā | ||
| - | vyākaraṇe te samīṃtā ity arthaḥ || imāni saṃdhimarmāṇi caturaṃgulapramāṇāni | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharāṇi ||rū||3|| || ghrāṇādīṃdriyacatuṣkatarpaṇīnāṃ ||1|| saṃnipātaḥ | ||
| - | saṃyogaḥ ||1||</ | ||
| - | </ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | mastakā< | ||
| - | upariṣṭāt śirāsaṃdhisaṃnipāto + romā< | ||
| - | > | ||
| - | ūrddhvacatugatāni marmāṇi vyākhyātāni || <add place=" | ||
| - | śirāmarmāṇi caturaṃgulapramāṇāni ||ru 1|| masta+|kābhyaṃtaro < | ||
| - | ity arthaḥ ||ru2|| etat saṃdhirmarma arddhāṃgulapramāṇaṃ ca ||2||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | ekaikamaṃgula< | ||
| - | stanapūrvamūlaṃ || | ||
| - | < | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | trīṇyevajā< | ||
| - | sahakūrparābhyāṃ ||1|| <add place=" | ||
| - | ekaikaṃ yathā bhavati urvyā< | ||
| - | jñeyāḥ || || kṛṣṇāya namaḥ || || || || <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | || saparaṃ dvitīya jānusahitaṃ jānutrīṇi tryaṃgulāni viddhītyarthaḥ || jānu | ||
| - | saparaṃ pāṭhaḥ || [gayī tu | anyādṛśaṃ sūtraṃ paṭhitvā stanamūle dve gulphe ca | | ||
| - | iṃdrabastayaś catvāro dvau maṃibaṃdhāviti daśamarmāṇi dvyaṃgulāni | ||
| - | |< | ||
| - | <add place=" | ||
| - | atra saha pareṇa parapradeśāvasthite tāni marmaṇāvarttate yat tatsaparaṃ | tena | ||
| - | jānunī dve āṇyaś catasraḥ kūrpare dve ity aṣṭau | aṃgulāni vyākhyātāni | śeṣaṃ | ||
| - | samaṃ | mānakathanaprayojanam āhaḥ ||1|| yāni mūdhni catvāri marmāṇi | ||
| - | śṛṃgāṭakasaṃjñāni tathā tatraiva paṃca sīmaṃtasaṃjñāni | gale kaṃṭhe yāni dve ca | ||
| - | daśa kathitāni | tatrāṣṭau mātṛkā dve nīle dve manye etāni marmāṇi | ||
| - | svapāṇitalakuṃcitasamitāni caturaṃgulaprāmāṇānītyarthaḥ || śeṣāṇi ṣaṭpaṃcāśan | ||
| - | marmāṇi avaihi jānīhi || a<add place=" | ||
| - | tilapramāṇāny āhuḥ ||2||</ | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | catvāriṃ paṃca ca gale daśayāni ca dve || | ||
| - | < | ||
| - | tāni sva<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | śeṣāṇy avaihi parivistarato ' | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | tajñāḥ | ||
| - | < | ||
| - | śastreṇa ma< | ||
| - | kāryaṃ <add place=" | ||
| - | < | ||
| - | pārśvā< | ||
| - | < | ||
| - | tasmād dhi marmasa< | ||
| - | parivarjanīyaṃ || < | ||
| - | > | ||
| - | karacaraṇachede jīvaṃti || tad avayavabhūtamarmachede tu na jīvaṃtīti viśeṣaṃ | ||
| - | darśayannāha ||3||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | saṃko< | ||
| - | || | ||
| - | < | ||
| - | prāpyā' | ||
| - | < | ||
| - | saṃchinnaśākhataruvat nidhanaṃ na yāṃti ||4|| <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | gacchatyatīva pavanaś ca rujaḥ karoti || | ||
| - | < | ||
| - | evaṃ vināśam upayāṃti hi tatra viddhā | ||
| - | < | ||
| - | vṛkṣā ivāyudhanipātanikṛttamūlāḥ 5 || <add place=" | ||
| - | pāṇyoś caraṇayo dvorvo || <add place=" | ||
| - | sthāne kiṃjalkapatramaprayanādipaṃkajānīti paṭhaṃti || talahṛdayeṣu | ||
| - | ||5||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | chettavyam āśu maṇibaṃdhanagulphadeśe || | ||
| - | < | ||
| - | marmā< | ||
| - | śalyavi< | ||
| - | < | ||
| - | tasmāc ca marmasu hatā na bhavaṃti sadyaḥ ||6|| <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | āha || || śalyasya manaḥ śarīrābādhakasya viṣayaḥ śalyaviṣayaḥ sa ca śastrādi | ||
| - | praṇipradhānān maraṇāmaraṇa< | ||
| - | maraṇakārakaḥ śalyaviṣayo marmākhyaḥ śarīradeśaḥ yasmāt tatra hatāḥ sadya eva na | ||
| - | bhavaṃti | saptāhābhyaṃtara eva mṛyata ity arthaḥ | tasmān maraṇakārakatvena | ||
| - | marmāṇi śilpaviṣasyārddham udāharaṃti pūrvācārya iti śeṣaḥ || 6|| nanu kecin | ||
| - | marmahatā< | ||
| - | maraṇakārakatvena marmāṇi śilpaviṣayasyārddham ity āśaṃ< | ||
| - | >ky āha || jīvaṃtītyādi ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | te prāpnuvaṃti vikalatvam asaṃśayaṃ hi || | ||
| - | < | ||
| - | saṃbhinnajarjjari< | ||
| - | < | ||
| - | jīvaṃti śastravihitaiś ca śaśarīradeśaiḥ ||7||</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | yeṣāṃ na marmasu kṛtā vividhāḥ prahārāḥ ||<pb n=" | ||
| - | < | ||
| - | || somamārutatejāṃsi rajaḥ satvatamāṃsi ca || | ||
| - | < | ||
| - | marmasu prāyasaḥ puṃsāṃ bhūtātmā cā' | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | iṃdriyārtheṣv a' | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | reason=" | ||
| - | < | ||
| - | hate kālāṃtaraghne tu<lb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | hate<lb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | viśalyaghne tu vijñeyaṃ pūrvo< | ||
| - | > | ||
| - | >7 | 8 | 9 | janane iti pāṭhaḥ ||10|| 11|| pūrvoktam iti śalyamukhāvaruddho yāvad | ||
| - | aṃtar vāyus tiṣṭhati tā <add place=" | ||
| - | jñeyaṃ lakṣaṇātvenetyarthaḥ || vaidyasya naipuṇatvaṃ vijñeyaṃ || vaidyanaipuṇāt | ||
| - | viśalyaghno pi jīvati ||12|| ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | kurvaṃ< | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | upaghā< | ||
| - | n=" | ||
| - | marmaghātatulyaṃ marmasamīpasyāpi deśasya ghātaṃ mahān arthakaraṃ darśayan āha || | ||
| - | upaghātaṃ samīpaghātaṃ ||14||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | yolpātyayo vāpi niratyayo< | ||
| - | < | ||
| - | prāyeṇa marmasvabhi< | ||
| - | < | ||
| - | vaikalyam ṛchaṃty athavā mriyaṃte ||15|| <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | <add place=" | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | mū< | ||
| - | || | ||
| - | < | ||
| - | prāyeṇa te kṛ< | ||
| - | < | ||
| - | narasya yatnair api sādhyamānā ||16|| || <add place=" | ||
| - | > | ||
| - | vaidyena yatnaḥ kārya iti sūcitaṃ ||16|| || || ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <p ana=" | ||
| - | > | ||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||