This shows you the differences between two versions of the page.
| Both sides previous revisionPrevious revision | |||
| wiki:susrutapathasuddhi:susrutapathasuddhi-03 [2026/08/18 00:13] – external edit 127.0.0.1 | wiki:susrutapathasuddhi:susrutapathasuddhi-03 [2026/08/19 19:27] (current) – removed - external edit (Unknown date) 127.0.0.1 | ||
|---|---|---|---|
| Line 1: | Line 1: | ||
| - | <TEI xmlns=" | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <idno type=" | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | commentary, < | ||
| - | <msItem defective=" | ||
| - | <!-- @defective: ' | ||
| - | <author role=" | ||
| - | <title xml: | ||
| - | <title type=" | ||
| - | <author role=" | ||
| - | <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples --> | ||
| - | < | ||
| - | <!-- @mainLang can be " | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <!-- @form can be " | ||
| - | < | ||
| - | ><!-- @material can be " | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | > | ||
| - | not distinguished.</ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | <!-- calendar can be " | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | < | ||
| - | <change when=" | ||
| - | <change when=" | ||
| - | formatting.</ | ||
| - | <change when=" | ||
| - | <change when=" | ||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | <text xml: | ||
| - | |||
| - | < | ||
| - | <div n=" | ||
| - | |||
| - | <div n=" | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | supporting the < | ||
| - | the < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | of Ḍalhaṇa, | ||
| - | | ||
| - | <pb ana=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | rend=" | ||
| - | marmāṇi ca māṃsaśirādisaṃśritānyataḥ tadanaṃtaraṃ marmāṇāṃ nirddeśo | ||
| - | yujyata i|tyāha | 2 pratyekaṃ śabdādagre māṃsā< | ||
| - | lupto dṛṣṭavyaḥ tena pratyekaṃ māṃsādi marmāṇāṃ nirdeśo vivaraṇaṃ yasmin | ||
| - | tat tathā ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | saptottaraṃ marmaśataṃ tadanuvyākhyāsyāmaḥ <lb n=" | ||
| - | marmāṇi< | ||
| - | paṃcātma< | ||
| - | place=" | ||
| - | māṃsamarmāṇi || śirāmarmāṇi | snāyumarmā< | ||
| - | saṃdhimarmāṇi < | ||
| - | || na khalu < | ||
| - | < | ||
| - | asthisaṃdhivyatirekeṇānyāni marmāṇi bhavaṃti || yasmānnopalabhyaṃte || <add | ||
| - | place=" | ||
| - | nādhikānīti darśayannāha ||1| nanu śrotaḥ prabhṛtīnām api māraṇātmakatvān | ||
| - | marmatvam asty eva | tat kathaṃ māṃsādivyatirekeṇa anyāni marmāṇi | ||
| - | nopalabhyaṃta ity uktaṃ | ucyate mārayaṃtīti mamāṇi ucyaṃte | śrotasi | ||
| - | kṣatepi nāvaśyatayā maraṇaṃ | tato vakṣyati śroto viddhaṃ tu | ||
| - | pratyākhyāyopacared iti | yady evaṃ tarhi | ruk | ||
| - | karavaikalyakarāṇāmamāraṇātmakatvāt marmatvaṃ na syād iti | cet | tanna | | ||
| - | rukkaravaikalyakareṣv api agnīṣomādi prāṇānāṃ madhye kasyacit prāṇasya | ||
| - | hāniḥ | athavā śrotaḥ prabhṛtīni māṃsādīny avyatiricā varttaṃte | yato | ||
| - | māṃsādiṣv eva śrotaḥ prabhṛtīni saṃti tasmān māṃsādīni paṃcaiva marmāṇi | ||
| - | ||1|| <add place=" | ||
| - | māṃsamarma <lb n=" | ||
| - | asthimarma <lb n=" | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tatraikādaśa< | ||
| - | māṃsamarmāṇi || eka<lb n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | aṣṭā< | ||
| - | || viṃ<lb n=" | ||
| - | saṃdhimarmāṇi || iti || tadetat saptottaraṃ marmaśataṃ |</l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | teṣāmekādaśaikasmin sa<lb n=" | ||
| - | vyākhyātau || udarorasordvādaśa caturdaśa pṛṣṭhe< | ||
| - | pratyūrddhva sapta | <unclear extent=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tatra sakthimarmāṇi | kṣipra< | ||
| - | > | ||
| - | /> | ||
| - | vyākhyātaṃ || || <add place=" | ||
| - | gaṇayitavyaṃ | evam ekādaśakṣiprādīnāṃ lakṣaṇam ācāryaḥ svayam ekāgre | ||
| - | kariṣyati || 2 atotremāni na vyākhyātāni ||2||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | rasos tu gudabastinābhihṛdayastana< | ||
| - | > | ||
| - | ceti<lb n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | nitaṃbapārśvasaṃdhivṛhatyaṃśaphalakānyaṃ< | ||
| - | tu || kṣipratalahṛdayakūrccakūrccaśiromaṇibaṃdhakūrparā< | ||
| - | target="# | ||
| - | <lb n=" | ||
| - | jatruṇa ūrddhvaṃ ca<lb n=" | ||
| - | | dve vidhure | dve phale | dvāvapāṃgau | dvāva< | ||
| - | dvāvukṣepau | dvau śaṃkhau | ekā sthāpaṇī | paṃca sīmaṃtā | | ||
| - | catvāriśṛṃgāṭakānyekodhi< | ||
| - | rend=" | ||
| - | stanamūlāni dve deva | evaṃ dvādaśapṛṣṭhamarmāṇaï 1 kaṭīkataruṇādīni dve | ||
| - | dve | evaṃ caturdaśa || 2 <add place=" | ||
| - | gaṇayitavyaṃ 3</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tatra< | ||
| - | talahṛdayeṃdrabastigudastanarohitāni || māṃsamarmāṇi || < | ||
| - | n=" | ||
| - | phaṇastanamūlāpalāpāpastaṃbahṛdaya< | ||
| - | /> | ||
| - | n=" | ||
| - | kaṭīkataruṇani< | ||
| - | jānukurparaśīmaṃtādhipatigulphamaṇibaṃdha< | ||
| - | kukuṃdarāvarttakṛkādikāśceti || saṃdhimarmāṇīti || <add place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | māṃsādimarmaṇāṃ nāmānyāha ||3 <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | atra na vyākhyāyate ||3</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tānye< | ||
| - | paṃcavikalpāni< | ||
| - | n=" | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharāṇi | viśalya< | ||
| - | || tatra sadyaḥ prā< | ||
| - | />< | ||
| - | catuścatvāriṃśa< | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | bhavaṃti cātra || || śṛṃgā< | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | place=" | ||
| - | mātṛkā | < | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | va<lb n=" | ||
| - | marmāṇi sīmaṃta< | ||
| - | place=" | ||
| - | place=" | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | > | ||
| - | > | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | marmāṇi | stanamūle dve | stanarohite dve | apālāpau dvau | apastaṃbhau | ||
| - | dvau | evam aṣṭau vakṣo marmāṇi | sīmaṃtāḥ paṃcatalāni catvāri | kṣiprāṇi | ||
| - | catvāri | iṃdrabastayaś catvāraḥ | dve kaṭīkataruṇe dve pārśvasaṃdhi dve | ||
| - | vṛhatyau dvau nitaṃbau evaṃ trayastriṃśat kālāṃtaraprāṇaharāṇi | ||
| - | ||1||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | nitaṃvāviti caitāni kā< | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | viśalyaghnāni vikalyaghnāni pāṭhaḥ 1</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | lo< | ||
| - | target="# | ||
| - | target="# | ||
| - | target="# | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | place=" | ||
| - | catasraḥ | jānu dve | caturasra ūrvyaḥ | catvāra kurcāḥ | viṭapādināṃ | ||
| - | āvarttānāṃ pratyekaṃ dvau dvau || iti catuścatvāriśat vaikalyakarāṇi | ||
| - | ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | aṃśāṃsaphalakāpāṃga nīlamanye phaṇe tathā || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | gulphau dvau paṇibaṃdhau dvau dve dve kū< | ||
| - | place=" | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | place=" | ||
| - | kūrcaśirasihastayoḥ evaṃ catvāri kūrcaśirāṃsi ||4</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | marmāṇi māṃsaśirāsnāyvasthisaṃnni< | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | marmastvabhihitās tāṃstā< | ||
| - | > | ||
| - | rend=" | ||
| - | saṃśleṣaḥ | atyaṃtamiśrībhāva iti yāvat sarveṣāṃ sarvatra marmāṇi | ||
| - | saṃśleṣepi māṃsamarmaśarāmarmādivyavahāra ādhikyam āśrity a pārthivādi | ||
| - | vyavahāravat svabhāva iti | hetvaṃtaranirapekṣatayā || prāṇāḥ agnyādayaḥ | ||
| - | |2 tān tān iti iṃdriyārtheṣv asaṃprāptir manobuviparyayaḥ | ity ādikān | | ||
| - | anye tu bhramaḥ pralāpaḥ patanaṃ ity ādikān || ola 2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tatra sadyaḥ< | ||
| - | place=" | ||
| - | prāṇaharāṇi <add place=" | ||
| - | xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | somamārutatejāṃsi rajaḥ satvatamāṃsi ca || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | 1</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | kālāṃtareṇa ca kṣapayaṃ< | ||
| - | śalyamu< | ||
| - | tāvajjīvatyudhṛtamātre tu śalye marmasthānāśrito vāyu niṣkrāmati | tasmāt | ||
| - | saśa<lb n=" | ||
| - | jīvati | vaikalyakarāṇi <lb n=" | ||
| - | prāṇāvalaṃbanaṃ karoti | rujākarāṇyagnivāyu< | ||
| - | viśeṣeṇa tau rujākarau | pāṃcabhautikīṃ ca rujāmāhur eke | <add | ||
| - | place=" | ||
| - | /> | ||
| - | jñeyaṃ | agniguṇeṣu āśukṣīṇeṣu iti | agnerāśukāritvād ity arthaḥ | tāviti | ||
| - | agnivāyu viśeṣeṇa rujākarau | sāmānyaina punaḥ somo pi kaphavraṇe vedanā | ||
| - | saṃbhavāt ||1</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | keci<lb n=" | ||
| - | samavāyāt | sadyaḥ prāṇaha< | ||
| - | target="# | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharāṇi | dvihīnānāṃ viśalyaprāṇa< | ||
| - | vaikalyakarāṇi | ekasmin eva rujākarāṇīti || yataścaimato ' | ||
| - | marmasvabhihateṣu śoṇitāgamanaṃ bhavati | <add place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | bhavataś cātra || catu< | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | vātapittaśleṣmaraktavahāḥ marmasvity ādi etena sirāṇāṃ | ||
| - | snāyvasthimāṃsasaṃdhigatvaṃ bodhitaṃ</ | ||
| - | śoṇitāgamanam ity arthaḥ ||2 <add place=" | ||
| - | 4</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tataḥ kṣate marmaṇi tāḥ pravṛddhāḥ | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | rujābhibhūtaṃ tu punaḥ śarīraṃ | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | <add place=" | ||
| - | 3</ | ||
| - | > | ||
| - | <add place=" | ||
| - | saṃjñā ṣaṣṭheś cetanā dhāturapi nasyati ||3||</ | ||
| - | < | ||
| - | ato hi śalyaṃ vinihaṃtumichan | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ete< | ||
| - | vyākhyātaṃ || <add place=" | ||
| - | vāyor lākṣaṇanāśeṣam iti dāhādi śrotānirodhādi ca pittaśleṣmaṇor lakṣaṇaṃ | ||
| - | vyākhyātaṃṃm evety arthaḥ ||2</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ta< | ||
| - | place=" | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharam aṃte viddhaṃ | vaikalyaṃ cāpādayati || viśalyaprāṇaharaṃ | ||
| - | ca vaikalya< | ||
| - | rujākaramaramatīvra pravedanaṃ bhavati || <add place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | 2 etena pūrvaṃ pūrvaṃ karmakāraṇavaikalyāt parasya rasya kāryaṃ karoti | | ||
| - | evaṃ paraṃ param api mamāti viddhātikāraṇavaśāt pūrvasya pūrvasya karma | ||
| - | karoti ||2</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tatra sa< | ||
| - | />dyaḥ prāṇaharāṇi || saptarātrābhyaṃtarān mārayaṃti || kālāṃtaraprāṇaharāṇi | ||
| - | || pakṣān māsā< | ||
| - | place=" | ||
| - | prāṇaharāṇi vaikalyakarāṇi< | ||
| - | target="# | ||
| - | rend=" | ||
| - | jñātavyaḥ || 1<add place=" | ||
| - | apīty arthaḥ kadācid āśu mārayaṃti || 3.. abhihatānīti śeṣaḥ | | ||
| - | anatihatāni kālāṃtareṇaiva mārayaṃti etac copalakṣaṇaṃ tena ru<add | ||
| - | place=" | ||
| - | place=" | ||
| - | svaniyatakarmavyabhicāraḥ ||4</ | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ata urdhvaṃ marmasthānāny ananuvyākhyāsyāmaḥ< | ||
| - | pādasyāṃguṣṭhāṃgulyor madhye | kṣipram iti marmaḥ || tatra viddhasyākṣepakeṇa | ||
| - | maraṇaṃ || <lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | <add place=" | ||
| - | madhye pādatalasya madhye talahṛdayaṃ nāma māṃsamarmedaṃ arddhāṃgulaṃ | ||
| - | kālāṃtaraprāṇaharaṃ ca ||3 kṣiprasyopariṣṭād ubhayataḥ ity atra dvyaṃgula | ||
| - | iti śeṣaḥ | ubhayataḥ iti ūrdhvam adhaś ca snāyumarmedaṃ caturaṃgulaṃ | ||
| - | vaikalyakaraṃ ca 2</ | ||
| - | place=" | ||
| - | /> prasyopariṣṭhād ubhayataḥ kūrcca< | ||
| - | pādasya bhramaṇa vepane bhavataḥ || gulphasaṃdheradhaḥ u<lb n=" | ||
| - | kūrcaśiras tatra rujāśophau || pādajaṃghayoḥ saṃdhāne gulphas tatra | ||
| - | rujastabdhapā< | ||
| - | iṃdra< | ||
| - | śoṇita kṣayeṇa maraṇaṃ || jaṃ<lb n=" | ||
| - | || jānusaṃdher ūrddhvam ubhayataḥ || tryaṃgula< | ||
| - | place=" | ||
| - | śophābhivṛddhista < | ||
| - | target="# | ||
| - | sakthiśo< | ||
| - | lohitākṣaṃ< | ||
| - | lohi< | ||
| - | maraṇaṃ <lb n=" | ||
| - | viṭapaṃ< | ||
| - | ṣāṃḍhyam alpaśu< | ||
| - | vyākhyātāni || e< | ||
| - | > | ||
| - | yāni sakthni gulphajānuviṭapāni || tāni bā<lb n=" | ||
| - | maṇibaṃdhakūrparakakṣadharāṇi || yathā vṛṣaṇavaṃkṣaṇayor aṃtare | ||
| - | viṭapa< | ||
| - | <unclear extent=" | ||
| - | pārṣṇi trayodaśoṃgulaschitakātaraprāṇahara | bhājayu dvyaṃgulamāha || | ||
| - | jānuni</ | ||
| - | snāyumarmeda | 1 <add place=" | ||
| - | vaikalyakaraṃ ca | gayī tu tryaṃgulamānam etad āha | 2 śirāmarmedam | ||
| - | ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca || 3 śirāmarmedam akāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca | ||
| - | || 4 snāyumarmedam ekāṃgulaṃ vaikalyakaraṃ ca ||4 ekādaśamarmanirdeśena | ||
| - | | 3</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | evo< | ||
| - | kurparākṣye | pakṣāghātaḥ | kuṇiḥ kakṣadhare | etenetarabāhur vyākhyātaḥ || | ||
| - | evam etā<lb n=" | ||
| - | <add place=" | ||
| - | gulphādi vyadhajātāḥ || 1| kuṃṭhatākarasyākarmaṇyetvaṃ | kuṇiḥ | ||
| - | saṃkucitabāhumadhyaḥ ||3|</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ata ūrddhvam udarorasau ma<lb n=" | ||
| - | vātavarco nira< | ||
| - | sthūlaṃ | tatra pratibaddhaṃ mahāgudaṃ nāma<lb n=" | ||
| - | ma< | ||
| - | alpamāṃsaśoṇitobhyaṃtarataḥ kaṭyāṃ mūtrāśayor bastis tatrā< | ||
| - | maraṇaṃ || aśmarīvraṇād ṛte tatrā< | ||
| - | > | ||
| - | > | ||
| - | bhinne mūtraśrāvī vraṇo bhavati || sa tu yatnenopakrāṃto rohati ||<lb n=" | ||
| - | /> | ||
| - | madhyam adhi <add place=" | ||
| - | 4|<add place=" | ||
| - | ||4</ | ||
| - | <add place=" | ||
| - | nābhipṛṣṭhamuṣkagudavaṃkṣaṇaśephaṃsi gṛhyaṃte | taduktaṃ | <l | ||
| - | xml: | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | <add place=" | ||
| - | bastāviti śeṣaḥ || 3</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | tatrāpi sadya eva ma< | ||
| - | > | ||
| - | stana< | ||
| - | kaphapūrṇamadhyatayā kāsaśvāsā< | ||
| - | stanacū< | ||
| - | madhye stanarohitau | tatra lohitapūrṇa< | ||
| - | ca mriyate || aṃsakūṭayor adhastāt | pārśvo paribhāga <add place=" | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | ||ola 1|| ubhayataḥ stana< | ||
| - | stanamūle marma< | ||
| - | stanamūlaṃ marmeti gamyatee | anyathā stanayor adhastād ity ukte militayor | ||
| - | eva stanayor adhastāt itīdṛśe< | ||
| - | stanayugamadhyasyādhastāt stanamūlākhyaṃ | marmadvayam iti aniṣṭaṃ syāt | ||
| - | | ime śirāmarmaṇī dve aṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca ||ola 2|| || stanayoḥ | ||
| - | cūcake stanacūcake | pūrvavākyā dvaṃgula ity anuvarttate | stena | ||
| - | stanacūcakayor ūrddhvaṃ dvyaṃgule stanarohite mamaṇī | ta< | ||
| - | uktaṃ | stanacū< | ||
| - | arddhā< | ||
| - | raktapūritakoṣṭhakālāt maraṇakāriṇī || ola 3 ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | <add place=" | ||
| - | maraṇaṃ || <!-- A sign of add something but couldn' | ||
| - | what to add from margin--> | ||
| - | place=" | ||
| - | tatra vātapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṃ ca maraṇaṃ || evam etānyurodarorasor | ||
| - | dvā<lb n=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | uraso dvayoḥ pārśvayo | ity arthaḥ || ola 1 || ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ata urdhvaṃ pṛṣṭhamarmāṇi ca vyākhyāsyāmaḥ || || pṛṣṭhavaṃ< | ||
| - | ubhayataḥ || pratiśro< | ||
| - | > | ||
| - | place=" | ||
| - | pratiśroṇikarṇāviti kecit paṭhaṃti || <add place=" | ||
| - | śroṇi< | ||
| - | śroṇyām upari asthimarmaṇī arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 1|| | ||
| - | pratiśroṇi upara||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | pārśvayo< | ||
| - | jaghanabahir bhā<lb n=" | ||
| - | sparśājñānam adhaḥ kāye ceṣṭhopaghātaś ca || śroṇi< | ||
| - | uparyāśayācchādanau pārśvaṃtarapratibaddhau nitaṃbau tatrādhaḥkāyaśoṣo | ||
| - | daurbalyā< | ||
| - | place=" | ||
| - | jaghanapārśvamadhyayosti< | ||
| - | > | ||
| - | pārśvajaghanabhāga iti paṭhitvā pārśvayor jaghanabhāge adho bhāge nitaṃbe | ||
| - | nimnau kukuṃdare iti vyākhyāti | saṃdhimarmaṇī arddhāṃgule īṣannimnākāre | ||
| - | vaikalyakare ca || ola 1 || || āmāśayapidhāyakau || ola 3 || asthimarmaṇī | ||
| - | arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca || ola 3 || ||<add place=" | ||
| - | >yat pārśvayor aṃtaraṃ madhyaṃ tatra pratibaddhau ola 1|| || | ||
| - | jaghanapārśvamadhyayo< | ||
| - | bhāgapārśvabhāgayor iti paścād bhāgapārśvabhāgayoḥ yau madhyau | ||
| - | vāmadakṣiṇau tayoḥ kathaṃ sthitāvity āha || uparyupari paśukāmāṃ <del | ||
| - | extent=" | ||
| - | saṃdhera< | ||
| - | </ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | place=" | ||
| - | stanamūlāt ṛjūbha <lb n=" | ||
| - | śoṇitāni pravṛttinimittair_ŭ upadravair mṛya< | ||
| - | place=" | ||
| - | ubhayatastrika< | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | svāpaśo< | ||
| - | rend=" | ||
| - | āśrity a sthitau ||1 arddhāṃgule kālāṃtaramṛtyude || śirāmarmaṇī || ola | ||
| - | 1|| || śirāmarmaṇī arddhāṃgule kālāṃtaraprāṇahare ca ola 2|| || | ||
| - | pṛṣṭhavaṃśasyāyanatvāt pradeśaniyamārthaṃ pṛṣṭhoparītyuktaṃ ||o|2|| || | ||
| - | grīvāyā aṃsa< | ||
| - | ||asthimarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī || o|3|| || trikasaṃbaṃdhe iti | ||
| - | grīvāyā aṃsadvayasya saṃyogas trikas tatra saṃbaddhe aṃsaphalake ||o|3|| | ||
| - | ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | place=" | ||
| - | />ni caturdaśa pṛṣṭhamarmāṇi vyākhyātāni || <add place=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ca || o|1|| ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ata ūrdhvam ūrddhvajatugatāny anuvyākhyāsyā< | ||
| - | kaṃṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo dve nīle dve manye nāma vyatya< | ||
| - | target="# | ||
| - | svaravaikṛtyamarasagrāhitā vā grīvāyām ubhaya< | ||
| - | place=" | ||
| - | target="# | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | ca | aparasmin yā pārśve śirāmarmaṇī caturaṃgule vaikalyakāriṇī ca || | ||
| - | ekasmin eva ekasmin pārśveś cata<add place=" | ||
| - | ity arthaḥ ||o|1|| atyāsena pāṭhaḥ | vaiparītyena || vyatyayenoparīti || | ||
| - | o|2|| || mātraketi | śirāmarmāṇi caturaṃgula pramāṇamātṛkā ||1|| | ||
| - | ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | || karṇapṛṣṭha< | ||
| - | target="# | ||
| - | ghrāṇamārgrem ubhayataḥ śrotomāgraṃ pratibaddhe a<lb n=" | ||
| - | phaṇe< | ||
| - | gadhajñānavadhaḥ | bhrūpuchāṃtarayor adhokṣṇo bāhya|to ' | ||
| - | /> | ||
| - | target="# | ||
| - | target="# | ||
| - | dṛṣṭyupaghāto vā || <add place=" | ||
| - | arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ||1|| snāyumarmāṇī kiṃcinnāmnākāre | o|2|| || | ||
| - | śirāmarmaṇī arddhāṃgule vaikalyakāriṇī ca || ghrāṇamārgrasya dvayoḥ | ||
| - | pāśvayoḥ abhyaṃtarataḥ vivaradvārasaṃ< | ||
| - | phaṇe ||o|3|| śirāmarmaṇī arddhāṃgule vaika< | ||
| - | unit=" | ||
| - | arddhāṃgule vaikalyakā|||o||4|| || || ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | target="# | ||
| - | śaṃkhayor upari ke< | ||
| - | > | ||
| - | pākāt patitaśalyo vā noddhṛtaśalyaḥ || bhruvo ma<lb n=" | ||
| - | tatrotkṣepa< | ||
| - | paṃcasaṃdhayaḥ śirasivibhaktāḥ | sīmaṃ< | ||
| - | place=" | ||
| - | || ghrāṇaśrotrākṣijihvāta< | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | ><hi rend=" | ||
| - | snāyumarmaṇī arddhāṃgule viśilyaprāṇahare ca o|1|| || saśalyaḥ svayaṃ | ||
| - | patitaśalyo vā jīvati uddhṛtaśilpo mṛyata ity arthaḥ || śirāmarma <add | ||
| - | place=" | ||
| - | ye śirasi vibhaktāḥ śarīrasaṃkhyā vyākaraṇe te samīṃtā ity arthaḥ || | ||
| - | imāni saṃdhimarmāṇi caturaṃgulapramāṇāni kālāṃtaraprāṇaharāṇi ||rū||3|| | ||
| - | || ghrāṇādīṃdriyacatuṣkatarpaṇīnāṃ ||1|| saṃnipātaḥ saṃyogaḥ ||1||</ | ||
| - | </ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | maraṇaṃ | mastakā< | ||
| - | > | ||
| - | target="# | ||
| - | sadya e<lb n=" | ||
| - | vyākhyātāni || <add place=" | ||
| - | caturaṃgulapramāṇāni ||ru 1|| masta+|kābhyaṃtaro < | ||
| - | arthaḥ ||ru2|| etat saṃdhirmarma arddhāṃgulapramāṇaṃ ca ||2||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | bhavaṃti cātra< | ||
| - | śirāṃsi viṭape ca sakakṣapārśve | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | stanapūrvamūlaṃ || | ||
| - | < | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | sahakūrparābhyāṃ ||1|| <add place=" | ||
| - | ru1 ekaikaṃ yathā bhavati urvyā< | ||
| - | marmaviśeṣāḥ aṃgulamitā jñeyāḥ || || kṛṣṇāya namaḥ || || || || <pb | ||
| - | n=" | ||
| - | maṇibaṃdhagulphaṃ stanamūlaṃ ca aṃguladvayamitaṃ jīhi || saparaṃ | ||
| - | dvitīya jānusahitaṃ jānutrīṇi tryaṃgulāni viddhītyarthaḥ || jānu | ||
| - | saparaṃ pāṭhaḥ || [gayī tu | anyādṛśaṃ sūtraṃ paṭhitvā stanamūle dve | ||
| - | gulphe ca | iṃdrabastayaś catvāro dvau maṃibaṃdhāviti daśamarmāṇi | ||
| - | dvyaṃgulāni |< | ||
| - | <add place=" | ||
| - | saparam ity atra saha pareṇa parapradeśāvasthite tāni marmaṇāvarttate | ||
| - | yat tatsaparaṃ | tena jānunī dve āṇyaś catasraḥ kūrpare dve ity aṣṭau | ||
| - | | aṃgulāni vyākhyātāni | śeṣaṃ samaṃ | mānakathanaprayojanam āhaḥ | ||
| - | ||1|| yāni mūdhni catvāri marmāṇi śṛṃgāṭakasaṃjñāni tathā tatraiva | ||
| - | paṃca sīmaṃtasaṃjñāni | gale kaṃṭhe yāni dve ca daśa kathitāni | | ||
| - | tatrāṣṭau mātṛkā dve nīle dve manye etāni marmāṇi | ||
| - | svapāṇitalakuṃcitasamitāni caturaṃgulaprāmāṇānītyarthaḥ || śeṣāṇi | ||
| - | ṣaṭpaṃcāśan marmāṇi avaihi jānīhi || a<add place=" | ||
| - | ṣṭapaṃcāśanmarmāṇaï tilapramāṇāny āhuḥ ||2||</ | ||
| - | </ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | hṛ<lb n=" | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | tāni sva<lb n=" | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | || etat pramāṇama' | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | place=" | ||
| - | || marmasadanaṃ marmasthānaṃ | karacaraṇachede jīvaṃti || tad | ||
| - | avayavabhūtamarmachede tu na jīvaṃtīti viśeṣaṃ darśayannāha | ||
| - | ||3||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | chinne< | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | rend=" | ||
| - | place=" | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | kṣipreṣu tatra< | ||
| - | n=" | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | rend=" | ||
| - | vṛkṣā ivāyudhanipātetyādi sthāne kiṃjalkapatramaprayanādipaṃkajānīti | ||
| - | paṭhaṃti || talahṛdayeṣu ||5||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tasmāt tayor abhihatasya tu pāṇipādaṃ | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | śalyavi< | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | rend=" | ||
| - | marmajñānaviṣayaṃ nidarśayan āha || || śalyasya manaḥ śarīrābādhakasya | ||
| - | viṣayaḥ śalyaviṣayaḥ sa ca śastrādi praṇipradhānān maraṇāmaraṇa< | ||
| - | place=" | ||
| - | śalyaviṣayo marmākhyaḥ śarīradeśaḥ yasmāt tatra hatāḥ sadya eva na | ||
| - | bhavaṃti | saptāhābhyaṃtara eva mṛyata ity arthaḥ | tasmān | ||
| - | maraṇakārakatvena marmāṇi śilpaviṣasyārddham udāharaṃti pūrvācārya iti | ||
| - | śeṣaḥ || 6|| nanu kecin marmahatā< | ||
| - | > | ||
| - | śilpaviṣayasyārddham ity āśaṃ< | ||
| - | jīvaṃtītyādi ||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | jīvaṃti< | ||
| - | < | ||
| - | te prāpnuvaṃti vikalatvam asaṃśayaṃ hi || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | channaiś ca sakthi< | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | || somamārutatejāṃsi rajaḥ satvatamāṃsi ca || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | ||8||</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | marmasvabhihatās tasmān na jīvaṃti śarīriṇaḥ || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | rujaś ca vividhā tīvrābha< | ||
| - | cert=" | ||
| - | < | ||
| - | hate kālāṃtaraghne tu<lb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | tathā dhātukṣyāj jaṃtur vedanābhiś ca nasyati || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | śarīraṃ kriyayā yuktaṃ vikalatva' | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | > | ||
| - | rend=" | ||
| - | śalyamukhāvaruddho yāvad aṃtar vāyus tiṣṭhati tā <add | ||
| - | place=" | ||
| - | lakṣaṇātvenetyarthaḥ || vaidyasya naipuṇatvaṃ vijñeyaṃ || vaidyanaipuṇāt | ||
| - | viśalyaghno pi jīvati ||12|| ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | rujākarāṇi marmāṇi kṣitāni vividhā rujaḥ || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | ||13||</ | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | chedabhedābhighātebhyo dahanād dāruṇād api || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | marma<lb n=" | ||
| - | rend=" | ||
| - | mahān arthakaraṃ darśayan āha || upaghātaṃ samīpaghātaṃ ||14||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | ma< | ||
| - | kaścid asti | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | rend=" | ||
| - | marmābhighātās tv ity ādi gayī <add place=" | ||
| - | paṭhati ||15||</ | ||
| - | </l> | ||
| - | |||
| - | <l xml: | ||
| - | < | ||
| - | < | ||
| - | marmāṇy a<lb n=" | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | vividhā narāṇāṃ || | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | < | ||
| - | | ||
| - | rend=" | ||
| - | marmābhighātas tasmād vaidyena yatnaḥ kārya iti sūcitaṃ ||16|| || || | ||
| - | ||</ | ||
| - | <pb n=" | ||
| - | |||
| - | <p ana=" | ||
| - | place=" | ||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | |||
| - | </ | ||
| - | </ | ||
| - | </ | ||