This shows you the differences between two versions of the page.
| Both sides previous revisionPrevious revisionNext revision | Previous revision | ||
| wiki:susrutaproject:01-su.su-1-31:provisional-edition_sutrasthana-1-31 [2026/07/27 05:57] – external edit 127.0.0.1 | wiki:susrutaproject:01-su.su-1-31:provisional-edition_sutrasthana-1-31 [2026/09/15 14:06] (current) – external edit 127.0.0.1 | ||
|---|---|---|---|
| Line 1424: | Line 1424: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> athāto ṛtucaryāṃ vyākhyāsyāmaḥ |</l> | + | <l> athāto ṛtucaryāṃ vyākhyāsyāmaḥ |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1436: | Line 1436: | ||
| rasavyāpatsampattayo jīvitamaraṇe ca manuṣyāṇām āyatte | sa sūkṣmām api | rasavyāpatsampattayo jīvitamaraṇe ca manuṣyāṇām āyatte | sa sūkṣmām api | ||
| kalān na līyata iti kālaḥ | saṅkalayati kalayati vā bhūtānīti kālaḥ | kalān na līyata iti kālaḥ | saṅkalayati kalayati vā bhūtānīti kālaḥ | ||
| - | |</l> | + | |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1443: | Line 1443: | ||
| <l> tasya samvatsarātmano bhagavān ādityo gativiśeṣeṇa | <l> tasya samvatsarātmano bhagavān ādityo gativiśeṣeṇa | ||
| nimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayana< | nimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayana< | ||
| - | > </ | + | > </ |
| + | ||3||</l> | ||
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1451: | Line 1452: | ||
| triṅśatkāṣṭhā kalā | viṅśatikalo muhūrttaḥ kalāyāḥ daśabhāgaś ca | | triṅśatkāṣṭhā kalā | viṅśatikalo muhūrttaḥ kalāyāḥ daśabhāgaś ca | | ||
| triṃśanmuhūrttam ahorātram | pañcadaśāhorātraḥ pakṣaḥ | sa dvividhaḥ | triṃśanmuhūrttam ahorātram | pañcadaśāhorātraḥ pakṣaḥ | sa dvividhaḥ | ||
| - | kṛṣṇaḥ śuklaś ca | tau māsaḥ | </l> | + | kṛṣṇaḥ śuklaś ca | tau māsaḥ |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1459: | Line 1460: | ||
| ṣaḍṛtavo bhavanti | te ca śiśiravasantagrīṣmavarṣāśaraddhemantāḥ | teṣān | ṣaḍṛtavo bhavanti | te ca śiśiravasantagrīṣmavarṣāśaraddhemantāḥ | teṣān | ||
| tapastapasyau śiśiraḥ | madhumādhavau vasantaḥ | śuciśukrau grīṣmaḥ | tapastapasyau śiśiraḥ | madhumādhavau vasantaḥ | śuciśukrau grīṣmaḥ | ||
| - | nabhonabhasyau varṣā | iṣorjau śarat | sahassahasyau hemanta iti |</l> | + | nabhonabhasyau varṣā | iṣorjau śarat | sahassahasyau hemanta iti |
| + | ||5||</l> | ||
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1466: | Line 1468: | ||
| <l> ta ete śītoṣṇavarṣavātalakṣaṇāḥ | candrādityayoḥ kālavibhāgakaratvād | <l> ta ete śītoṣṇavarṣavātalakṣaṇāḥ | candrādityayoḥ kālavibhāgakaratvād | ||
| ayane dve bhavataḥ | dakṣiṇam uttarañ ca | tayor dakṣiṇam | ayane dve bhavataḥ | dakṣiṇam uttarañ ca | tayor dakṣiṇam | ||
| - | varṣāśaraddhemantāḥ teṣu bhagavān āpyāyate somaḥ | amlalavaṇamadhurāś | + | varṣāśaraddhemantāḥ |
| - | rasā balavanto bhavanti | uttarottarañ ca sarvaprāṇināṃ balam | + | |
| abhivarddhate | uttaraṃ śiśiravasantagrīṣmāḥ | teṣu bhagavān āpyāyate | abhivarddhate | uttaraṃ śiśiravasantagrīṣmāḥ | teṣu bhagavān āpyāyate | ||
| - | rkaḥ | kaṭutiktakaṣāyāś ca rasā balavattarā bhavanti | uttarottaraś | + | |
| - | prāṇinām balam parihīyate ||</ | + | prāṇinām balam parihīyate |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1479: | Line 1481: | ||
| | | ||
| < | < | ||
| - | tāv ubhāv api saṃśritya vāyuḥ pālayati prajāḥ ||</ | + | tāv ubhāv api saṃśritya vāyuḥ pālayati prajāḥ |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> atha khalv ayane yugapat saṃvatsaro bhavati | te dve ayane | + | <l> atha khalv ayane yugapat saṃvatsaro bhavati | te dve ayane varṣaḥ |
| - | | + | saṃvatsaraḥ parivatsaraḥ iḍāvatsaraḥ vatsara ity evaṃ pañca pañca |
| - | varṣāṇi || te pañca yugam iti saṃjñāṃ labhante sa eṣa nimeṣādir | + | varṣāṇi || te pañca yugam iti saṃjñāṃ labhante |
| - | yugaparyantaḥ kālaś cakravat parivarttamānaḥ kālacakra ity ucyate | </l> | + | yugaparyantaḥ kālaś cakravat parivarttamānaḥ kālacakra ity ucyate |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> evaṃ dakṣiṇāyane rātrir vyākhyātā ||</ | + | <l> evaṃ dakṣiṇāyane rātrir vyākhyātā |
| - | <trailer xml: | + | <trailer xml: |
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> iha tu varṣāśaraddhemantavasantagrīṣmaprāvṛṣaḥ ṣaḍṛtavo bhavanti | + | <l> iha tu varṣāśaraddhemantavasantagrīṣmaprāvṛṣaḥ ṣaḍṛtavo bhavanti |
| - | doṣopacayaprakopapraśamanimittaṃ | + | doṣopacayaprakopapraśamanimittam |
| - | | + | vyākhyātāḥ | tad yathā | bhadrapadāśvayujau varṣāḥ |
| kārttikamārgaśīrṣau śarat | pauṣamāghau hemantaḥ | phālgunacaitrau | kārttikamārgaśīrṣau śarat | pauṣamāghau hemantaḥ | phālgunacaitrau | ||
| - | vasantaḥ | vaiśākhajyeṣṭhau grīṣmaḥ | āṣāḍhaśrāvaṇau prāvṛḍ iti ||</ | + | vasantaḥ | vaiśākhajyeṣṭhau grīṣmaḥ | āṣāḍhaśrāvaṇau prāvṛḍ iti ||10||</ |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1507: | Line 1509: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| <l> tatra varṣāsv auṣadhyas taruṇyo ' | <l> tatra varṣāsv auṣadhyas taruṇyo ' | ||
| - | āpaś cāpraśāntāḥ kṣitimalaprāyās tās tūpayujyamānā nabhasi meghāvatate | + | āpaś cāpraśāntāḥ kṣitimalaprāyāḥ | tās tūpayujyamānā nabhasi meghāvatate |
| jalapraklinnāyāṃ bhūmau klinnadehānāṃ dehināṃ śīta< | jalapraklinnāyāṃ bhūmau klinnadehānāṃ dehināṃ śīta< | ||
| > </ | > </ | ||
| - | | + | vidāhāt pittasañcayam āpādayanti | sa sañcayaḥ śaradi praviralameghe |
| viyaty upaśuṣyati paṅke ' | viyaty upaśuṣyati paṅke ' | ||
| - | paittikāṃ vyādhīṃ janayati | tā evauṣadhayaḥ kālapariṇāmāt pariṇatavīryā | + | paittikān vyādhīñ janayati | tā evauṣadhyaḥ kālapariṇāmāt pariṇatavīryā |
| - | balavatyo hemante bhavanti | āpaś ca praśāntāḥ snigdhā atyarthaṃ | + | balavatyo hemante bhavanti | āpaś ca praśāntāḥ snigdhā atyarthaṃ |
| - | tā upayujyamānāḥ mandakiraṇatvād bhānos satuṣāraupa<pc | + | |
| > </ | > </ | ||
| upalepitvāc ca śleṣmaṇas sañcayam āpādayanti | sa saṃcayo vasante | upalepitvāc ca śleṣmaṇas sañcayam āpādayanti | sa saṃcayo vasante | ||
| - | ' | + | ' |
| - | janayati | tā evauṣadhyau grīṣmaniḥsārā rūkṣā atimātralaghvyo | + | janayati | tā evauṣadhyau grīṣme niḥsārā rūkṣā atimātralaghvyo |
| - | āpaś ca tā upayujyamānāḥ | + | āpaś ca tā upayujyamānāḥ< |
| - | yugapac cādhimāsakau bhavataḥ | viṃśatikāṣṭhāś caikanimeṣārdhaś ca | + | sūryapratāpopaśoṣitadehānān dehināṃ raukṣyāl |
| - | dinaparivṛddhir uttarāyaṇe |<anchor xml: | + | āpādayanti | sa sañcayaḥ prāvṛṣi cātyarthañ |
| - | sūryapratāpopaśoṣitadehānāṃ dehināṃ raukṣyāl | + | cātiklinnadehānāṃ dehināṃ śītavātavarṣerito vātikān vyādhīñ janayati | |
| - | āpādayanti | sa sañcayaḥ prāvṛṣi cātyarthaṃñ | + | evam eṣāṃ doṣāṇāṃ sañcayaprakopahetur uktaḥ |
| - | cātiklinnadehānāṃ dehināṃ śītavātavarṣerito vātikān vyādhīn janayati | | + | |
| - | evam eṣāṃ doṣāṇāṃ sañcayaprakopahetur uktaḥ | </l> | + | |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1537: | Line 1537: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| <l> | <l> | ||
| - | | + | tatra varṣāhemantagrīṣmeṣu sañcitānān |
| - | doṣāṇāṃ śaradvasantaprāvṛṭsu ca prakupitānāṃ nirharaṇaṃ |</l> | + | doṣāṇāṃ śaradvasantaprāvṛṭsu ca prakupitānāṃ nirharaṇam ||12||< |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1546: | Line 1546: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> tatra paittikānāṃ vyādhīnāṃ hemante vyupaśamaḥ | śleṣmikāṇāṃ nidāghe | + | <l> tatra paittikānāṃ vyādhīnāṃ hemante vyupaśamaḥ | ślaiṣmikāṇān nidāghe |
| - | vātikānāṃ śaradi | svabhāvatas tv ete sañcayaprakopaśamā vyākhyātāḥ | + | vātikānāṃ śaradi | svabhāvatas tv ete sañcayaprakopopaśamā vyākhyātāḥ |
| - | ||</ | + | |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> tatra divasapūrvāhṇe vasantaliṅgaṃ | + | <l> tatra divasapūrvāhṇe vasantaliṅgaṃ madhyāhne grīṣmasya aparāhṇe |
| - | prāvṛḍliṅgaṃ | + | prāvṛḍliṅgaṃ pradoṣe vārṣikaṃ śāradam ardharātre pratyuṣasi |
| haimanam upalakṣayet | evam ahorātram api varṣam iva | haimanam upalakṣayet | evam ahorātram api varṣam iva | ||
| - | śītoṣṇavarṣadoṣopacayaprakopopaśamair jānīyāt</ | + | śītoṣṇavarṣadoṣopacayaprakopopaśamair jānīyāt |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1562: | Line 1562: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| <l> tatrāvyāpanneṣv ṛtuṣv avyāpannā oṣadhayo bhavanty āpaś ca | tās | <l> tatrāvyāpanneṣv ṛtuṣv avyāpannā oṣadhayo bhavanty āpaś ca | tās | ||
| - | tūpayayujyamānāḥ prāṇāyurbalavīryaujaskaryo bhavanti |</l> | + | tūpayujyamānāḥ prāṇāyurbalavīryaujaskaryo bhavanti |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1568: | Line 1568: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| <l> tāsām punar vyāpado ' | <l> tāsām punar vyāpado ' | ||
| - | auṣadhīr vyāpādayanty āpaś ca |</l> | + | auṣadhīr vyāpādayanty āpaś ca ||16||</l> |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> tāsām upayogād vividharogaprādurbhāvo marako vā bhavati |</l> | + | <l> tāsām upayogād vividharogaprādurbhāvo marako vā bhavati |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1582: | Line 1582: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> kadācid avyāpanneṣv api kṛtyābhiśāparakṣaḥkrodhād adharmair | + | <l> kadācid avyāpanneṣv api kṛtyābhiśāparakṣaḥkrodhād adharmair |
| janapadāḥ | viṣauṣadhipuṣpagandhena vā vāyunopanītena | | janapadāḥ | viṣauṣadhipuṣpagandhena vā vāyunopanītena | | ||
| kāsaśvāsapratiśyāyaśirorogajvarair upatapyante prajāḥ | kāsaśvāsapratiśyāyaśirorogajvarair upatapyante prajāḥ | ||
| grahanakṣatracaritair vā | | grahanakṣatracaritair vā | | ||
| - | śayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇaprādurbhāvair vā</ | + | śayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇaprādurbhāvair vā |
| + | ||18||</l> | ||
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> jāto ' | + | <l> jāto 'tra parityāga< |
| > </ | > </ | ||
| > </ | > </ | ||
| > </ | > </ | ||
| > </ | > </ | ||
| - | > </ | + | > </ |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 1651: | Line 1652: | ||
| <lg xml: | <lg xml: | ||
| - | <l> bhavati cātra | + | <l> bhavati cātra |
| < | < | ||
| | | ||
| < | < | ||
| - | | + | |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 2085: | Line 2086: | ||
| xml: | xml: | ||
| </l> | </l> | ||
| - | <trailer xml: | + | <trailer xml: |
| </lg> | </lg> | ||
| Line 3234: | Line 3235: | ||
| <l> tan nātiśītair laghubhiḥ snigdhaiḥ śoṇitavardhanaiḥ | | <l> tan nātiśītair laghubhiḥ snigdhaiḥ śoṇitavardhanaiḥ | | ||
| < | < | ||
| - | īṣadamblair anamblair | + | īṣad amlair anamlair |
| <trailer xml: | <trailer xml: | ||
| </lg> | </lg> | ||
| Line 7589: | Line 7590: | ||
| < | < | ||
| </ | </ | ||
| - | | + | < |
| - | <note xml: | + | <note xml: |
| - | around the sentence | + | śaraddhemantayor madhye samam ahorātraṃ yugapac |
| + | cādhimāsakau bhavataḥ viṃśatikāṣṭhāś caikanimeṣārdhaś | ||
| + | ca dinaparivṛddhir | ||
| + | have been added by another hand.</ | ||
| </ | </ | ||
| < | < | ||
| Line 7605: | Line 7609: | ||
| manuscript is damaged at this point. It was read as a visarga by Ācārya (1939: 77, note | manuscript is damaged at this point. It was read as a visarga by Ācārya (1939: 77, note | ||
| 2).</ | 2).</ | ||
| - | | + | |
| + | < | ||
| <note xml: | <note xml: | ||
| to be a reference to the doctrines of the < | to be a reference to the doctrines of the < | ||