<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
MS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 31-44
Published in by in .
- [collection]
- https://www.klib.gov.np/
- Kaiser Library
- Kathmandu, [region], Nepal
- Known as: 699, [NCC identifier] (NCC).
- Siglum: K
Vulgate ch. 42 = Nepalese MS 39.
More ▾
| Title |
Suśrutasaṃhitā |
| Commentary |
[title of commentary] |
| Author |
Suśruta |
| Physical description |
| Language/Script |
[Sanskrit in Nepalese script.]
-
śa and
sa not distinguished.
-
ba and
va not distinguished.
|
| Format |
pothi |
| Material |
palm-leaf |
| History |
| Date of production |
M Saṃvat 301 (878 CE). |
| Place of origin |
[place of production] |
| Provenance |
[record of ownership] |
| Acquisition |
[how it was acquired] |
L
c athāto navagrahavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahānām vijñānaṃ sādhaṇāṃ cāpy anantaraṃ |
utpattiṃ kāraṇāṃ caiva saśrutaikamanā śṛṇu |
cskandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā |
pūtanā śītanāmā ca ⸤ tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñinaḥ ||
dhātrīmātroś caupacārāparacdvāñ
chaucabhraṣṭaṃ maṅgalācārahīnāṃ |
trastāṃ bhītāṃ tritāñs tarjitān vā pūjāhetor hi syur ete kumārāṃ |
aiśvaryasthāste na śakyam viśanto deaṃ c
draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpā |
āptaṃ vākyaṃ samyagīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni deheṣu tāni |
stabdhākṣaḥ kṣa⸤tavasagandhikaḥ stanadviḍ
vakrāsyo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī skacndārtto bhavati ca
gāḍhamuṣṭivardhā |
niḥsaṃjña bhavati punarlabhet ca sañjñaṃ saṃrabdhaḥ
karacaraṇaiś ca nṛtyatīva |
viṇmūtrasṛjati vinadya jṛmbhacmāṇaṃ phenāñś ca sṛjati ca
tatsakhābhipannaḥ ||
srastāṃgo bhayacakito vihaṃgagandhā sā
srāvavraṇaparipīḍi⸤taḥ samantāt |
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā
||
c raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ śyāvo vā
jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitatanuś ca karṇanāsāṃ revatyā bhṛśamatipīḍitaḥ kucmāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ di na rātrau
vinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣitata⸤nūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca
pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc charddirvā c jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvarṇāḥ satatam athāpi cāmlagandhītaṃ yād upahatamandhapūtanāyāḥ
|
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ saṃlīcnaḥ
svapiti ca yasya cāntra kūjāḥ |
srastāṅgo bhuśamatisāryate yaḥ syāttaṃ kuryād bhiṣagathaśītapūtanārtaḥ |
⸤ mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavakro vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭaḥ śiśurathavakrumaṇḍikāyāḥ sodvego bhavati ca vastumūctragandhaḥ ||
yaḥ phenām vamati vināmyate ca madhye sodvego vihasati
cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho (From digital-image 175r)L⸤vasāśragandhī
sajñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭava āviṣṭo muhyate muhuḥ |
taṃ vālaṃ c na cirādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditaṃ |
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prackiret tatra tailadīpañ ca kārayet
|
sadā sannihitañ cātra juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvaranauṣadhīn vījāgandha⸤puṣpair alaṅkṛtāṃ
|
agnaye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtataṃ |
namas skandāya devāya grahādhipatacye namaḥ |
śirasā tv ābhivande haṃ pratigṛṇhīṣva me valiṃ | nīrujānirvvikāraś ca śiśurvāś
ca jayatām iti ||
(From folio 175r)
athātaḥ c skandagrahapratiṣedham adhyāyaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇāṃ ...ḥ⸤ kvāthaḥ pariṣecane |
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailamabhyañjane hitaṃ |
aśvagandhasurāmustākotaryācm api ceṣyate |
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet |
devadāruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarpanirmokaṃ vacāṃ kākācdanī ghṛtaṃ |
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇyuddhūpanaṃ bhavet |
somavallīmindravallīṃ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
⸤mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet |
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāṃś ca gandhāṃ
vividhāṃcś ca bhakṣyāṃ |
ghaṇṭā ca devāya valinnivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya |
snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt paraṃśāliyavair
nivedya |
gāyactri pūtānibhir ayobhir agnim prajvālayed āhrtibhiś ca dhīmān |
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
cahanyahani karttavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ |
tapasān tejasāñ caiva vapuṣāṃ yaśasān tathā |
nicdhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu |
grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavāṃ guhaḥ |
c devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarma prayacchatu |
raktamā⸤lyām varadharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmāṃ pātutvāṃ krauñcasūdana iti ||
(From folio 175r)
athātaḥ skandopasmārapratiṣedham adhyāyaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvaṃ śirīṣaṃ golomī surasādirgaṇaś ca yaḥ |
pariṣeke prayoktacvyaḥ skandāpasmāraśāntaye |
vastumūtravipakvam tu tailam abhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyā⸤dau gaṇe tathā |
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pāṇīyam payasā saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāchaste nakhaṃ ghṛtaṃ |
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet |
pakvāpakvāni māṃcsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāraṇo vato |
catuṣpathe ca kartavyāḥ (From digital-image 175v)L⸤snānam asya
yatātmanā
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasaṃjñaḥ saśiṣāḥ śicvos tu vitānena iti ||
(From folio 175v)
athātaḥ śakunīpratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny ābhiparītasya kāryaṃ vaidhyena dhīmatā |
vetasāmrakacpitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane |
⸤ kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktāni cūr...⸤pathyāni vidhadhīta
ca |
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇamanaṃ ghṛtañ cāpīha pūcjitaṃ |
tilataṇḍulakaṃ malyāṃ haritālam manaḥśīlā |
valir eṣa karañjais tu nivedyo niyatātmanā |
niḥkuṭo ca prayoktavyam snānam asya yathāvidhiṃ ||
cantarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā |
ayomukhī tīkṣṇamukhī devatā te prasīdatu |
durdarśanā ma⸤hākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃvodarīśaṅkukarṇī śakunī te prasīdatām iti ||
(From folio 175v3)
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha
purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgacne kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā
|
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakī⸤tindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalācghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā |
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhāraye dyāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śucklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca ⸤ bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyācmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca decvī prasīdatām iti ||
(From folio 175v)
athātaḥ pūtanāpratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃkāharalaḥ⸤ varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yojyāḥ syur vālasya pariṣecane |
vacā vayaḥ sthā golomī c haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjarasaṃ caiva tailārthe vargam iṣyate |
hitaṃ ghṛtan tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ c
rṣapajñane tathā |
śaṇanākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sa⸤rṣapaiḥ |
kākādanīñ citraphalāṃ vimvīṃ guñjāñ ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvīta kṛśaram palalaṃ tathā |
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhe haret |
utsṛṣṭān nābhiṣekaś ca śiśoḥ snapanam iṣyate ||
⸤ malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūcnyāgāśrayādevī dārakaṃ pātu pūtanā iti ||
(From folio 175v)
athātāndhapūtanāpratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
(From digital-image 176r)L⸤tiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo
vacsecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā |
tathā sarjarasaṃ cāpi tailārtham apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ |
sālapcarṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api
vuddhimāṃ |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca |
jīrṇṇāñ ca bhikṣusaṃghā⸤ṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markaṭīvimvīm anantāś cācpi dhārayet
||
māṃsamāmaṃ tathā pakvaśoṇitañ ca catuḥ pathe|
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate ||
karālapiṃgalā muṇḍā kaṣāyam vacradhāriṇī |
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti ||
(From folio 176r)
athātaḥ śītapūtanā⸤pratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīkāpitthaṃ sūrasaṃ tathā vilvapracīvalau |
nandībhallātakañ cāpi pariṣeke vacāracyet |
vastamūtraṃ gavaṃ mūtramūstañ cāmaradārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvagandhañ ca tailārtham avacārayet |
rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥckvāthya tasminniḥ kvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ|
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāṃ vacāṃ |
nivasya patrāṇi ⸤ tathā dhūpanārthaṃ prayojayet |
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāṃ mudgadanaiś cācpi tarpayec chītapūtanāṃ |
jalāyaśānte vālasya spanaṃñ copadiśyate |
mugdodanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī c pātu tvāṃ śītapūtanā iti ||
(From folio 176r)
athāto muṇḍikāpratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavi⸤lvau tarkārīvaṃśagandharvahastaka |
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane |
svarasair bhṛṅgavṛkṣācṇāṃ tathaiva hayagandhayā
| tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ |
madhūlikā payasyā ca tugākṣīdyo gaṇau na ca |
madhuraiḥ pañcamūclyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet |
yavāḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiścoddhūpanahitaṃ |
dhārayed api jihvā⸤ś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ |
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyamañjanām pārataṃ tathā |
manaḥ śilāṃ copaharet gocṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ |
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanam bhavet ||
alaṃkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭhamadhyālayā devī c pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti ||
(From folio 176r)
athāto naigameṣapratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvāgni⸤manthapūtīkāḥ kāśmaryāḥ pariṣecane |
savījañ cāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate |
priyaṅcgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakradadhimastvāmlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu ca |
pacecd ghṛtañ ca matimāṃ kharjūryā mastakena ca |
vacā vayasthā ¦ ¦ ¦ ¦
⸤ sahitāṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet |
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣāṃś ca vicvidhāni ca
| kumārapitṛmeṣāya vṛ(From digital-image 176v)L⸤kṣamūle nivedayet
|
adhastān kṣīravṛkṣasya snapanañ copadiśyate |
ajānanañ calākṣibhrū kāmarūpī mahācyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo bhirakṣatām iti ||
(From folio 176v)
athāto grahotpattiṃ vyākhyāsyāmaḥ |
atha khalu vatsa suśruta ||
nacvaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāṃ ||
ete guhasya ra...⸤ kṛttikomāgniśūlibhiḥ |
sṛṣṭāḥ śaravanasthāsya rakṣitasatmatejasā |
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūcpā mayeritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmatāḥ |
naigameṣas tu pārvatyāḥ sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
kumāradhāro devasya guhasyātmocdbhavasya vai |
skandāpasmāraṃ sañjayaḥ sognināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate |
⸤ skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti saṃgrahaḥ |
vālalīlācdharo yoyaṃ devo rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavāṃ na khalveṣu pravarttate |
kumāraskandasāmānyād atra kecid paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñācnād vruvate dehacintakāḥ |
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
⸤ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin no vidhdhaatsviti |
teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devam acodayat |
tato grachāṃ tān uvāca bhagavāṃ bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca devañ ca tritayaṃ jagat |
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devamanuṣyāṃ prīṇacnti tairyagyonin tathaiva ca |
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ |
ijyāvalinamaskārair japya homais ta⸤thaiva caḥ |
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayaṃty atu devatāḥ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyacte |
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati |
kuleṣu yeṣu nejyaṃte devatāpitaras tathā |
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravotithayacs tathā
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu |
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhinnagṛheṣu ca |
gṛheṣu ye⸤ṣu te vālām stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ |
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahāḥ sacmutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ |
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ |
vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti ||
c kumārabhṛtye || || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca ||
śakunī revatī caiva pūta⸤nā cāndha pūtanā |
pūtanāśītacnāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ |
prathamagrahaliṅgaṃ ca anta ca grahasambhavaḥ |
sampiṇḍe na hic vālānām adhyā yādamacaiva ca ||
samāptaṃ kumārabhṛtyam iti || 0 || 0 || 0
|| 0 ||